WikiZagłębie - Wkład użytkownika [pl]

Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)

2013-11-19T20:51:46Z

Julo: /* Pod kapitałem francuskim */

[[Plik:Kopalnia_Czeladz._Szyb_Piotr_i_Pawel._02.jpg|thumb|450px|Pocztówka przedstawiająca szyby "Piotr" i "Paweł" kopalni "Czeladź"]]
'''Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)''' - kopalnia węgla kamiennego w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]] (obecnie dzielnica [[Czeladź|Czeladzi]]), eksploatowana od [[1858]] do roku [[1996]].

==Historia==
Zapoczątkowana w [[1858]] roku przez 13 mieszczan czeladzkich, którzy w roku [[1867]] sprzedali większość udziałów w kopalni '''Józefowi Familierowi''' z Warszawy i '''Michałowi Gutmanowi''' z Bytomia. Nowi właściciele '''Familier''' i '''Gutman''' wybili szyb o głębokości 80 metrów który sięgnął pokładu 414 i otrzymał nazwę '''"Ernest"'''. Ponieważ budowa kopalni wymagała dalszych nakładów finansowych właściciele przyjęli trzeciego wspólnika - kupca '''Ernesta Kramera''' z Bytomia. Pieniądze Kramera umożliwiły zbudowanie drugiego szybu (tym razem odwadniającego), który otrzymał nazwę '''"Michał"'''.

W następnych latach '''Kramer''' spłacił udziały '''Familiera''' i '''Guttmana''' i został wyłącznym właścicielem kopalni. Zbudował również drogę, którą transportowano węgiel wozami konnymi do [[Sosnowiec|Sosnowca]]. Kopalnia była wyposażona dosyć prymitywnie. Szyby miały budowę wieżową (z drewna), a urobek i wodę wyciągano na powierzchnię w drewnianych kubłach za pomocą ręcznych kołowrotów. Administracja mieściła się w baraku obok którego wystawiono również parterowy budynek mieszkalny dla robotników. Dalsze inwestycje przekraczały możliwości finansowe '''Kramera'''. W [[1879]] roku zdecydował się on sprzedać kopalnię kapitalistom francuskim.

== Pod kapitałem francuskim ==
Kopalnie nabyli kapitaliści francyscy skupieni w [[Towarzystwo Akcyjne Kopalń Węgla "Czeladź"|Towarzystwie Akcyjnym Kopalń Węgla "Czeladź"]] z siedzibą w '''Paryżu'''. Nabywcy powierzyli kierownictwo kopalni francuskiemu inżynierowi '''[[Jan Keller|Janowi Kellerowi]]'''. Zmienili też nazwy szybów : '''"Ernest"''' na '''"Piotr"''' a '''"Michał"''' na '''"Paweł"'''. Od roku [[1882]] rozpoczęto poważne inwestycje, które przekształciły kopalnię w nowoczesny zakład. Szyby obmurowano i połączono chodnikiem, zainstalowano maszyny parowe: wydobywczą i odwadniającą, zbudowano kotłownię do ich zasilania i ustawiono wieże wyciągowe. Oprócz tego wzniesiono budynki warsztatów reparacyjnych i nadszybia. Kopalnię połączono bocznica kolejową z dworcem towarowym na [[Pogoń (Sosnowiec)|Pogoni]] oraz [[Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny|dworcem kolejowym w Sosnowcu]].

Jednocześnie prowadzono inwestycje o charakterze socjalnym. W latach [[1882]]-[[1885]] zbudowano 8 piętrowych domów mieszkalnych dla robotników, 2 domy dla urzędników oraz dom noclegowy dla robotników samotnych. Dały one początek (dzisiaj zabytkowej) kolonii [[Piaski (Czeladź)|Piaski]].

Wprowadzane w kolejnych latach dodatkowe kapitały umożliwiły przeprowadzanie kolejnych inwestycji. W latach [[1891]]-[[1893]] szyby "Piotr" i "Paweł" pogłębiono do 210 m, a w 1903 roku wybito nowy szyb wydobywczy '''"Julian"''' o głębokości 170 m. Wykonano również dwa szyby wentylacyjne '''"Milowicki"''' i '''"Abraham"'''.

Wieloletnim ([[1905]]-[[1931]]) francuskim dyrektorem towarzystwa w [[Czeladź|Czeladzi]] był inż. [[Victor Vianney]] (krewny św. Jana Marii Vianneya); w zarządzie firmy pracowali także inżynierowie [[Victor Tézenas du Montcel]] i [[Alexis Bartet]], którzy po I wojnie światowej kierowali kopalnią "Janina" w Libiążu k.Chrzanowa..

== Okres II wojny światowej ==
Po wkroczeniu w dniu 4 września [[1939]] roku, kopalnia została przejęta przez władze wojskowe. W maju [[1943]] roku kopalnię przejął niemiecki koncern górniczy [[Preussag]] i taka sytuacja przetrwała aż do roku [[1945]]. Od [[1943]] roku przy kopalni istniał podobóz jeniecki dla jeńców brytyjskich.

== Od 1945 do likwidacji ==
Po wyzwoleniu w roku [[1945]] kopalnia wchodzi w skład Dąbrowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. Od 1 stycznia [[1973]] roku została połączona z [[Kopalnia "Wiktor" (Sosnowiec-Milowice)|kopalnią "Milowice"]] tworząc kopalnię "Milowice-Czeladź", a od 1 stycznia [[1976]] roku weszła w skład [[Kopalnia "Czerwona Gwardia"|kopalni "Czerwona Gwardia"]]. W styczniu [[1990]] roku przywrócono jej nazwę [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|„Saturn”]], a w końcu [[1996]] roku zlikwidowano.

==Wydobycie==
W roku [[1900]] produkcja kopalni wyniosła 239851 ton węgla. Na rok [[1913]] wydobycie kopalni wyniosło 617363 tony węgla, w roku [[1938]] wynosiło 689875 ton węgla, a w [[1970]] roku wyniosło 1625673 ton węgla.

==Galeria==
<gallery>
Plik:Pocztowka_kopalnia_czeladz_szyb_piotra_i_pawla_0001.jpg|Pocztówka przedstawiająca szyby "Piotr" i "Paweł" kopalni "Czeladź".
Plik:Odznaka IV Zlaz Gorski Kopalni Milowice-Czeladz.jpg|Odznaka IV Złazu Górskiego Kopalni Milowice-Czeladź Klimczok 1975
Plik:Odznaka I Gorski Rajd Dabrowskich Gwarkow.jpg|Odznaka I Górskiego Rajdu Dąbrowskich Gwarków KWK "Czerwona Gwardia" Wisła 1986
Plik:Odznaka III Gorskiego Rajdu Dabrowskich Gwarkow 1988.jpg|Odznaka III Górskiego Rajdu Dąbrowskich Gwarków KWK "Czerwona Gwardia", Ujsoły 1988
</gallery>

==Bibliografia==
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich]]''. Katowice [[1972]].
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich (Wyd. II)]]''. Katowice [[1984]].
*''Książka Adresowo-Reklamowa Zagłębia Dąbrowskiego dla Przemysłu i Handlu na [[1922]] roku''. Sosnowiec [[1921]].
*''[[Przegląd Górniczo-Hutniczy]]'', Rocznik: [[1906]].
*''[[Przegląd Górniczo-Hutniczy]]'', Rocznik: [[1923]].

--[[Użytkownik:Grzegorz Onyszko|Grzegorz Onyszko]]
[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|C, Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Czeladzi|C, Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Powiecie Będzińskim|C, Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)]]
[[Kategoria:Zakłady przemysłowe]]

Alexis Bartet

2013-11-19T20:47:19Z

Julo:

[[Plik:Grand-pere Cracovie.jpg|thumb|200px|Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.]]
'''Alexis Napoléon Eugène Jean Bartet''' (ur. 1 stycznia 1880 w Varanges w Burgundii, zm. 7 lutego 1953 w Meschers-sur-Gironde w departamencie Charente-Maritime) – inżynier górnik, Francuz, absolwent (w 1901 r.) Akademii Górniczej w Saint-Etienne. Od roku 1912 do wybuchu II wojny światowej dyrektor Galicyjskiej Spółki Kopalń (''Compagnie Galicienne de Mines'') z siedzibą w Paryżu, do której należała Kopalnia Janina w Libiążu.
[[Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|thumb|left|300px|Alexis Bartet w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.]]
Rodzicami Alexisa byli: Jean-Baptiste Hippolyte Bartet z rodu zamieszkującego okolice Dijon w Burgundii oraz Marie z domu Bouaült. Po ukończeniu liceum w Dijon podjął studia w Akademii Górniczej w St.Etienne, a po jej ukończeniu podjął pracę jako inżynier górnik w kopalniach Anzin na obrzeżach Valenciennes, gdzie pozostał do roku 1910.
W roku 1911 wyjechał wraz z rodziną na tereny ówczesnego zaboru rosyjskiego na ziemiach polskich, i tu – mieszkając w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]] (dziś dzielnica [[Czeladź|Czeladzi]]) – do czerwca 1912 r. pracował jako inżynier górnik w należącej wówczas do Francuzów [[Kopalnia "Czeladź" (Czeladź-Piaski)|kopalni "Czeladź"]]. Od 1 lipca 1912 roku podjął pracę w Galicyjskiej Spółce Kopalń (również należącej do Francuzów), budującej w Libiążu (w Galicji, tj. w ówczesnym zaborze austriackim), a w następnym roku przeprowadził się do Libiąża wraz z rodziną.

Po wybuchu I wojny światowej, jako obywatel Francji, czyli państwa pozostającego w stanie wojny z Austrią, został przez władze austriackie internowany i przewieziony do Raabs an der Thaya; zwolniony w czerwcu 1916 z internowania wyjechał do Francji. Od sierpnia 1919 do lutego 1920, tj. w niespokojnych czasach po zakończeniu wojny, nadzorował w Libiążu funkcjonowanie kopalni "Janina", regularnie przesyłając do Paryża raporty dyrektorowi generalnemu spółki, Victorowi Tézenas du Montcel. Później, po zatrudnieniu w tej kopalni polskiego dyrektora [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]]<ref>Szczotkowski od 1906 do 1913 pracował jako naczelny inżynier w kopalni "Saturn", zlokalizowanej w sąsiedztwie francuskiej kopalni "Czeladź", w której w tym czasie pracowali zarówno Victor Tézenas, jak Alexis Bartet</ref>, któremu udzielił pełnomocnictw w kierowaniu kopalnią, Bartet zachował funkcje nadzorczo-administracyjne, przebywając w paryskiej siedzibie spółki i odwiedzając Libiąż tylko co pewien czas. Funkcję w zarządzie ''Compagnie Galicienne de Mines'' zachował aż do przejęcia jej przez Niemców w 1943 roku.

Alexis Bartet ożenił się 11 lipca 1905 w Bordeaux z Marie Marguerite Barriere, z którą miał troje dzieci:
{|
|
*Marie, urodzona w 1906, zmarła zaraz po urodzeniu;
*Jean Eutrope Joseph, urodzony 6 października 1907 w Denain;
*Henry Hughes, urodzony 3 marca 1910 w Denain (kapitan artylerii, poległ 25 kwietnia 1945 w Kembs).
|}
Akexis Bartet przeszedł na emeryturę w roku 1947; zmarł w roku 1953. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu górniczego otrzymał Krzyż Oficerski Polonia Restituta.

== Przypisy ==
<references />
== Bibliografia ==
* Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
* [http://www.libiaz.pl/components/download/send.php?pos_id=125 Maria Leś-Runicka, "Historia Libiąża do roku 1939"]
* [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=73685&dirids=1 "Kurier Libiąski" nr 12, lipiec 2006]

[[Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią|Bartet]]

Alexis Bartet

2013-11-19T20:41:50Z

Julo:

[[Plik:Grand-pere Cracovie.jpg|thumb|200px|Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.]]
'''Alexis Napoléon Eugène Jean Bartet''' (ur. 1 stycznia 1880 w Varanges w Burgundii, zm. 7 lutego 1953 w Meschers-sur-Gironde w departamencie Charente-Maritime) – inżynier górnik, Francuz, absolwent (w 1901 r.) Akademii Górniczej w Saint-Etienne. Od roku 1912 do wybuchu II wojny światowej dyrektor Galicyjskiej Spółki Kopalń (''Compagnie Galicienne de Mines'') z siedzibą w Paryżu, do której należała Kopalnia Janina w Libiążu.
[[Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|thumb|left|300px|Alexis Bartet w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.]]
Rodzicami Alexisa byli: Jean-Baptiste Hippolyte Bartet z rodu zamieszkującego okolice Dijon w Burgundii oraz Marie z domu Bouaült. Po ukończeniu liceum w Dijon podjął studia w Akademii Górniczej w St.Etienne, a po jej ukończeniu podjął pracę jako inżynier górnik w kopalniach Anzin na obrzeżach Valenciennes, gdzie pozostał do roku 1910.
W roku 1911 wyjechał wraz z rodziną na tereny ówczesnego zaboru rosyjskiego na ziemiach polskich, i tu – mieszkając w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]] (dziś dzielnica [[Czeladź|Czeladzi]]) – do czerwca 1912 r. pracował jako inżynier górnik w należącej wówczas do Francuzów kopalni "Czeladź". Od 1 lipca 1912 roku podjął pracę w Galicyjskiej Spółce Kopalń (również należącej do Francuzów), budującej w Libiążu (w Galicji, tj. w ówczesnym zaborze austriackim), a w następnym roku przeprowadził się do Libiąża wraz z rodziną.

Po wybuchu I wojny światowej, jako obywatel Francji, czyli państwa pozostającego w stanie wojny z Austrią, został przez władze austriackie internowany i przewieziony do Raabs an der Thaya; zwolniony w czerwcu 1916 z internowania wyjechał do Francji. Od sierpnia 1919 do lutego 1920, tj. w niespokojnych czasach po zakończeniu wojny, nadzorował w Libiążu funkcjonowanie kopalni "Janina", regularnie przesyłając do Paryża raporty dyrektorowi generalnemu spółki, Victorowi Tézenas du Montcel. Później, po zatrudnieniu w tej kopalni polskiego dyrektora [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]]<ref>Szczotkowski od 1906 do 1913 pracował jako naczelny inżynier w kopalni "Saturn", zlokalizowanej w sąsiedztwie francuskiej kopalni "Czeladź", w której w tym czasie pracowali zarówno Victor Tézenas, jak Alexis Bartet</ref>, któremu udzielił pełnomocnictw w kierowaniu kopalnią, Bartet zachował funkcje nadzorczo-administracyjne, przebywając w paryskiej siedzibie spółki i odwiedzając Libiąż tylko co pewien czas. Funkcję w zarządzie ''Compagnie Galicienne de Mines'' zachował aż do przejęcia jej przez Niemców w 1943 roku.

Alexis Bartet ożenił się 11 lipca 1905 w Bordeaux z Marie Marguerite Barriere, z którą miał troje dzieci:
{|
|
*Marie, urodzona w 1906, zmarła zaraz po urodzeniu;
*Jean Eutrope Joseph, urodzony 6 października 1907 w Denain;
*Henry Hughes, urodzony 3 marca 1910 w Denain (kapitan artylerii, poległ 25 kwietnia 1945 w Kembs).
|}
Akexis Bartet przeszedł na emeryturę w roku 1947; zmarł w roku 1953. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu górniczego otrzymał Krzyż Oficerski Polonia Restituta.

== Przypisy ==
<references />
== Bibliografia ==
* Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
* [http://www.libiaz.pl/components/download/send.php?pos_id=125 Maria Leś-Runicka, "Historia Libiąża do roku 1939"]
* [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=73685&dirids=1 "Kurier Libiąski" nr 12, lipiec 2006]

[[Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią|Bartet]]

Kategoria:Zygmunt Szczotkowski

2013-11-19T20:38:09Z

Julo:

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Szczotkowski]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Niwką|Szczotkowski]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Grodźcem|Szczotkowski]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią|Szczotkowski]]

Alexis Bartet

2013-11-19T20:36:56Z

Julo:

[[Plik:Grand-pere Cracovie.jpg|thumb|200px|Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.]]
'''Alexis Napoléon Eugène Jean Bartet''' (ur. 1 stycznia 1880 w Varanges w Burgundii, zm. 7 lutego 1953 w Meschers-sur-Gironde w departamencie Charente-Maritime) – inżynier górnik, Francuz, absolwent (w 1901 r.) Akademii Górniczej w Saint-Etienne. Od roku 1912 do wybuchu II wojny światowej dyrektor Galicyjskiej Spółki Kopalń (''Compagnie Galicienne de Mines'') z siedzibą w Paryżu, do której należała Kopalnia Janina w Libiążu.
[[Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|thumb|left|300px|Alexis Bartet w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.]]
Rodzicami Alexisa byli: Jean-Baptiste Hippolyte Bartet z rodu zamieszkującego okolice Dijon w Burgundii oraz Marie z domu Bouaült. Po ukończeniu liceum w Dijon podjął studia w Akademii Górniczej w St.Etienne, a po jej ukończeniu podjął pracę jako inżynier górnik w kopalniach Anzin na obrzeżach Valenciennes, gdzie pozostał do roku 1910.
W roku 1911 wyjechał wraz z rodziną na tereny ówczesnego zaboru rosyjskiego na ziemiach polskich, i tu – mieszkając w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]] (dziś dzielnica [[Czeladź|Czeladzi]]) – do czerwca 1912 r. pracował jako inżynier górnik w należącej wówczas do Francuzów kopalni "Czeladź". Od 1 lipca 1912 roku podjął pracę w Galicyjskiej Spółce Kopalń (również należącej do Francuzów), budującej w Libiążu (w Galicji, tj. w ówczesnym zaborze austriackim), a w następnym roku przeprowadził się do Libiąża wraz z rodziną.

Po wybuchu I wojny światowej, jako obywatel Francji, czyli państwa pozostającego w stanie wojny z Austrią, został przez władze austriackie internowany i przewieziony do Raabs an der Thaya; zwolniony w czerwcu 1916 z internowania wyjechał do Francji. Od sierpnia 1919 do lutego 1920, tj. w niespokojnych czasach po zakończeniu wojny, nadzorował w Libiążu funkcjonowanie kopalni "Janina", regularnie przesyłając do Paryża raporty dyrektorowi generalnemu spółki, Victorowi Tézenas du Montcel. Później, po zatrudnieniu w tej kopalni polskiego dyrektora [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]]<ref>Szczotkowski od 1906 do 1913 pracował jako naczelny inżynier w kopalni "Saturn", zlokalizowanej w sąsiedztwie francuskiej kopalni "Czeladź", w której w tym czasie pracowali zarówno Victor Tézenas, jak Alexis Bartet</ref>, któremu udzielił pełnomocnictw w kierowaniu kopalnią, Bartet zachował funkcje nadzorczo-administracyjne, przebywając w paryskiej siedzibie spółki i odwiedzając Libiąż tylko co pewien czas. Funkcję w zarządzie ''Compagnie Galicienne de Mines'' zachował aż do przejęcia jej przez Niemców w 1943 roku.

Alexis Bartet ożenił się 11 lipca 1905 w Bordeaux z Marie Marguerite Barriere, z którą miał troje dzieci:
{|
|
*Marie, urodzona w 1906, zmarła zaraz po urodzeniu;
*Jean Eutrope Joseph, urodzony 6 października 1907 w Denain;
*Henry Hughes, urodzony 3 marca 1910 w Denain (kapitan artylerii, poległ 25 kwietnia 1945 w Kembs).
|}
Akexis Bartet przeszedł na emeryturę w roku 1947; zmarł w roku 1953. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu górniczego otrzymał Krzyż Oficerski Polonia Restituta.

== Przypisy ==
<references />
== Bibliografia ==
* Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
* [http://www.libiaz.pl/components/download/send.php?pos_id=125 Maria Leś-Runicka, "Historia Libiąża do roku 1939"]
* [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=73685&dirids=1 "Kurier Libiąski" nr 12, lipiec 2006]
[[Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią]]

Alexis Bartet

2013-11-19T20:34:57Z

Julo: Utworzył nową stronę „Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r. '''Alexis Napoléon Eugène Jean Bartet''' (ur. 1 stycznia 1880 w Varanges w Burgundi...”

[[Plik:Grand-pere Cracovie.jpg|thumb|200px|Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.]]
'''Alexis Napoléon Eugène Jean Bartet''' (ur. 1 stycznia 1880 w Varanges w Burgundii, zm. 7 lutego 1953 w Meschers-sur-Gironde w departamencie Charente-Maritime) – inżynier górnik, Francuz, absolwent (w 1901 r.) Akademii Górniczej w Saint-Etienne. Od roku 1912 do wybuchu II wojny światowej dyrektor Galicyjskiej Spółki Kopalń (''Compagnie Galicienne de Mines'') z siedzibą w Paryżu, do której należała Kopalnia Janina w Libiążu.
[[Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|thumb|left|300px|Alexis Bartet w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.]]
Rodzicami Alexisa byli: Jean-Baptiste Hippolyte Bartet z rodu zamieszkującego okolice Dijon w Burgundii oraz Marie z domu Bouaült. Po ukończeniu liceum w Dijon podjął studia w Akademii Górniczej w St.Etienne, a po jej ukończeniu podjął pracę jako inżynier górnik w kopalniach Anzin na obrzeżach Valenciennes, gdzie pozostał do roku 1910.
W roku 1911 wyjechał wraz z rodziną na tereny ówczesnego zaboru rosyjskiego na ziemiach polskich, i tu – mieszkając w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]] (dziś dzielnica [[Czeladź|Czeladzi]]) – do czerwca 1912 r. pracował jako inżynier górnik w należącej wówczas do Francuzów kopalni "Czeladź". Od 1 lipca 1912 roku podjął pracę w Galicyjskiej Spółce Kopalń (również należącej do Francuzów), budującej w Libiążu (w Galicji, tj. w ówczesnym zaborze austriackim), a w następnym roku przeprowadził się do Libiąża wraz z rodziną.

Po wybuchu I wojny światowej, jako obywatel Francji, czyli państwa pozostającego w stanie wojny z Austrią, został przez władze austriackie internowany i przewieziony do Raabs an der Thaya; zwolniony w czerwcu 1916 z internowania wyjechał do Francji. Od sierpnia 1919 do lutego 1920, tj. w niespokojnych czasach po zakończeniu wojny, nadzorował w Libiążu funkcjonowanie kopalni "Janina", regularnie przesyłając do Paryża raporty dyrektorowi generalnemu spółki, Victorowi Tézenas du Montcel. Później, po zatrudnieniu w tej kopalni polskiego dyrektora [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]]<ref>Szczotkowski od 1906 do 1913 pracował jako naczelny inżynier w kopalni "Saturn", zlokalizowanej w sąsiedztwie francuskiej kopalni "Czeladź", w której w tym czasie pracowali zarówno Victor Tézenas, jak Alexis Bartet</ref>, któremu udzielił pełnomocnictw w kierowaniu kopalnią, Bartet zachował funkcje nadzorczo-administracyjne, przebywając w paryskiej siedzibie spółki i odwiedzając Libiąż tylko co pewien czas. Funkcję w zarządzie ''Compagnie Galicienne de Mines'' zachował aż do przejęcia jej przez Niemców w 1943 roku.

Alexis Bartet ożenił się 11 lipca 1905 w Bordeaux z Marie Marguerite Barriere, z którą miał troje dzieci:
{|
|
*Marie, urodzona w 1906, zmarła zaraz po urodzeniu;
*Jean Eutrope Joseph, urodzony 6 października 1907 w Denain;
*Henry Hughes, urodzony 3 marca 1910 w Denain (kapitan artylerii, poległ 25 kwietnia 1945 w Kembs).
|}
Akexis Bartet przeszedł na emeryturę w roku 1947; zmarł w roku 1953. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu górniczego otrzymał Krzyż Oficerski Polonia Restituta.

== Przypisy ==
<references />
== Bibliografia ==
* Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
* [http://www.libiaz.pl/components/download/send.php?pos_id=125 Maria Leś-Runicka, "Historia Libiąża do roku 1939"]
* [http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=73685&dirids=1 "Kurier Libiąski" nr 12, lipiec 2006]

Czeladź

2013-11-19T20:34:46Z

Julo: /* Czeladzkie biogramy */

{{Miasto infobox
| Miasto = Czeladź
| dopełniacz_miasta = Czeladzi
| herb_miasta = Plik:Gmina Czeladź herb.png
| flaga_miasta =
| województwo = śląskie
| grodzki =
| powiat = będziński
| gmina = Czeladź
| rodzaj_gminy = miejska
| zarządzający = Burmistrz
| prezydent = [[Teresa Kosmala]]
| miejska = tak
| powierzchnia = 16,38
| wysokość =
| pozycja = top
| rok = 2010
| populacja = 33 556
| gęstość = 2048,6
| tablica_rej = SBE
| założone = [[1228]]
| prawa_miejskie = [[1262]]
| www = http://www.czeladz.pl
}}
[[Plik:Flaga Czeladzi.jpg|300px|thumb|recht|Flaga Czeladzi]]
'''Czeladź''' - miasto w [[Powiat będziński|powiecie będzińskim]], najstarsze miasto [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://czeladz.org.pl/index.php?strony=sprawy&art=43|tytuł=Miasto siedmiu stuleci|opublikowany=czeladz.org.pl/|data dostępu=2013-07-21}}</ref>.

[[Plik:Najstarsza pieczęć Miejska Czeladzi.jpg|300px|thumb|recht|Najstarsza pieczęć Miejska Czeladzi z wizerunkiem św. Stanisława]]

[[Plik:Pieczęć woskowa z wizerunkiem św. Stanisława Czeladź.jpg|300px|thumb|recht|Pieczęć woskowa z wizerunkiem św. Stanisława, wyciśnięta na dokumentach sporządzanych przez parafię św. Stanisława B.M. i Urząd Radziecki Czeladzki w XVII i XVIII wieku. Oryginały dokumentów w posiadaniu parafii św. Stanisława B. M.]]

==Historia==
Czeladź szczyci się tym, że jest jednym z najstarszych polskich miast. Historia Czeladzi, podobnie jak [[Siewierz|Siewierza]], związana jest z [[Księstwo Siewierskie|księstwem siewierskim]], do którego przynależała od średniowiecza (od 1177 roku) do [[1790]] roku.

===Księstwo Siewierskie===
'''Pod panowaniem Piastów śląskich''' 
Kroniki wspominają (potrzebne źródło), że Kazimierz II Sprawiedliwy (książę sandomierski, krakowski i mazowiecki), trzymając do chrztu swego chrześniaka: Mieczysława (wg. Przemszy Zielińskiego) lub Kazimierza (wg. wikipedi.org) I księcia opolskiego (był to syn Mieszka I Plątonogiego), darował mu okolice [[Siewierz|Siewierza]] (a więc i Czeladź), Bytomia, Oświęcimia i Zatora.
W roku [[1241]] Czeladź została zniszczona przez Tatarów.
[[Plik:Czeladź - 0002.jpg|300px|thumb|recht|Most nad Brynicą w Czeladzi, wybudowany sumptem [[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"|Tow. Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] przed 1930 rokiem]]

'''Pod panowaniem biskupów krakowskich''' 
W pierwszej połowie XV wieku miasto oraz całe księstwo siewierskie przechodzi na własność biskupów krakowskich. Do tego czasu i później jeszcze Czeladź była narażona na napady śląskich grasantów. Tak zwane [[Pakta Będzińskie|pakta będzińskie]], których mocą arcyksiążę austriacki Maksymilian zrzekł się praw do tronu polskiego, były podpisane w roku [[1589]] nie w [[Będzin|Będzinie]], ale w Czeladzi, według innych zaś we wsi Starzynie na Śląsku.

'''Definicja księstwa wg Biblioteki Gazety Wyborczej, Historia Polski, Polska do 1586.''' 
''Terytorium historyczne na pograniczu Małopolski i Śląska; w XII w. niewielka kasztelania w [[Ziemia Krakowska|ziemi krakowskiej]], z grodem w Siewierzu, 1179 przekazana przez Kazimierza II Sprawiedliwego księciu raciborskiemu, Mieszkowi I Plątonogiemu; później należała kolejno do księstw; opolskiego, bytomskiego, świdnickiego, cieszyńskiego; 1443 książę cieszyński, Wacław I, sprzedał tę ziemie biskupowi krakowskiemu [[Zbigniew Oleśnicki|Z. Oleśnickiemu]], odtąd suwerenne księstwo biskupie; do biskupstwa krakowskiego należały miasta: [[Siewierz]], Czeladź, [[Koziegłowy]], oraz kilkanaście wsi, pozostałe wsie posiadała szlachta, zależna od biskupów i pozbawiona takich praw, jak szlachta w Rzeczypospolitej; 1790 Sejm Czteroletni wcielił księstwo siewierskie do Korony (do województwa krakowskiego; w III rozbiorze (1795) przypadło Prusom jako tzw. Nowy Śląsk, 1807 ofiarowane przez Napoleona I marszałkowi J. Lannesowi [jako księstwo olkusko-siewierskie (red.)], po jego śmierci 1809 włączone do Księstwa Warszawskiego [do departamentu krakowskiego (red.)], 1815 do Królestwa Polskiego [do woj. krakowskiego, ale ze stolicą już w Kielcach, po 1815 województwo krakowskie zostało rozdzielone pomiędzy Rosję i Austrię (red.)].''

'''Znani goście odwiedzający miasto''' 
To nadgraniczni położenie Czeladzi sprawia, ze w mieście. Zatrzymują się niezwykli goście: w roku [[1655]] przez. Czeladź dążą na Kraków Szwedzi, w [[1670]] zatrzymuje się w niej księżna Eleonora, córka Karola II ks. Mantui. Towarzyszą jej dwie córki: Eleonora i Maria Anna. Pierwsza z nich to przyszła małżonka króla Michała Wiśniowieckiego. Nawiasem należy zauważyć, że Czeladź po wojnach szwedzkich była tak zniszczona, iż przyszła Królowa polska nie miała się gdzie zatrzymać. W roku [[1683]] Czeladź widziała w swych murach licznych znakomitych gości zagranicznych, którzy tu zjechali się na powitanie Jana Sobieskiego, udającego się na wyprawę wiedeńską. Wreszcie w roku [[1697]] król August II w drodze do Krakowa witany był w Czeladzi przez burmistrza oracją.

'''Degradacja miasta'''
Po klęsce powodzi w roku [[1736]] i grabieży, dokonanej przez wojska rosyjskie w r. [[1813]] miasto straciło wiele ze swej dawnej świetności. Za udział wielu czeladzian w [[Powstanie Styczniowe w Zagłębiu Dąbrowskim|powstaniu]] [[1863]] r. rząd rosyjski ukarał miasto w ten sposób, że je zdegradował do rzędu osad i przyłączył Czeladź do gminy [[Gzichów (Będzin)|Gzichów]]. Dopiero podczas I wojny światowej Czeladź znów stała się miastem.

'''Spory o grunty'''
Osobną kartę w dziejach Czeladzi zajmują spory o grunta graniczne z dziedzicami okolicznych włości - Mieroszewskimi, a później Donnersmarckami. Ze sporów tych, trwających około trzystu
lat, czeladzianie wychodzili zwycięsko.

==Nazwa==
[...do rozbudowy]

===Czeladź pośród miast Zagłębia Dąbrowskiego===
[[Plik:Towarzystwo Górniczo Przemysłowe Saturn Kopalnia Saturn 101.JPG|thumb|300px|right|[[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)]], obecnie siedziba Galerii Sztuki Współczesnej]]
Miasto położone na granicy [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia Dąbrowskiego]]. Wchodzi w skład [[powiat będziński|powiatu będzińskiego]]. Od wschodniej strony graniczy z [[Będzin|Będzinem]] i [[Sosnowiec|Sosnowcem]].

==Zabytki, szlaki i atrakcje turystyczne==

===Zabytki===
[[Plik:Czeladź2.jpg|thumb|300px|right|[[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|Kościół parafialny pod wezwaniem Św. Stanisława Biskupa i Męczennika]] górujący nad okolicą]]
Z dawnych czasów pozostał śliczny domek z podcieniami, [[Dom Łakomika|dom p. Łakomika]] z roku [[1567]], dom przy ul. Rynkowej z pięknymi odrzwiami, w domu tym miała się mieścić świątynia ariańska, wreszcie w środku rynku dawny [[Ratusz w Czeladzi|ratusz]], zbudowany w stylu barokowym.

Dumą Czeladzi jest wspaniały kościół w stylu romańskim, zbudowany w pierwszych latach XX wieku. Świątynia czeladzka pod wezwaniem [[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|św. Stanisława biskupa krakowskiego]], który według podania miał założyć pierwszy kościół w Czeladzi, jest niewątpliwie najokazalszą świątynią w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu]].

===Pomniki===
Przy byłej ulicy Milowickiej znajdował się pomnik ku czci trzech żołnierzy 11 kompani 7 pułku piechoty legionowej, poległych w dniu [[10 marca]] [[1919]] roku podczas bitwy z oddziałami niemieckimi, które dokonały zbrojnego napadu na magazyny z żywnością. Magazyny te znajdowały się na pobliskiej [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]], a że były to czasy powojennego niedostatku, zbiedzeni Niemcy zaryzykowali atak, który zakończył się dla nich klęską.

===Imprezy cykliczne===
*[[Dni Czeladzi]]
*[[Festiwal Ave Maria]]

==Miejsca Pamięci==
*[[Miejsca Pamięci - Gmina Czeladź]]

==Czeladzkie biogramy==
<gallery>
Plik:Czeslaw Slania.jpg|[[Czesław Słania]], światowej sławy grawer i grafik
Plik:Antoni Rączaszek.jpg|[[Antoni Rączaszek]], burmistrz Czeladzi w okresie międzywojennym
Plik:Paweł Dehnel.jpg|[[Paweł Dehnel]], działacz niepodległościowy PPS
Plik:Grand-pere Cracovie.jpg|[[Alexis Bartet]]
Plik:Brak zdjęcia.jpg|[[Opis]]
</gallery>

*[http://wikizaglebie.pl/wiki/Kategoria:Ludzie_urodzeni_w_Czeladzi Zobacz biogramy osób urodzonych w Czeladzi]
*[http://wikizaglebie.pl/index.php?title=Kategoria:Ludzie_zwi%C4%85zani_z_Czeladzi%C4%85&action=edit&redlink=1 Zobacz biogramy osób związanych z Czeladzią]

==Kultura==
===Muzea, galerie===
*[[Muzeum Saturn w Czeladzi]]
*[[Galeria Sztuki Współczesnej "Elektrownia"]]
*[[Spółdzielczy Dom Kultury "Odeon"]]
===Biblioteki===
[[Plik:Czeladź3.jpg|thumb|300px|right|[[Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi]]]]
*[[Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi|Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi i jej filie]]

[[Plik:Czeladź4.jpg|thumb|300px|right|Fontanna z "Aniołami Muzyki" położona poniżej [[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|koscioła Św. Stanisława Biskupa i Męczennika]]]]

===Podania i legendy Czeladzi===
[...do rozbudowy]

==Edukacja==
[...do rozbudowy]

==Religia==
*[[Dekanat czeladzki]]

==Sport==
===Kluby sportowe===
Kluby piłki nożnej
*[[CKS Czeladź]]
*[[Górnik Piaski]]
*[[MCKS Czeladź]]

==Gospodarka==
[...do rozbudowy]

==Komunikacja==
[...do rozbudowy]

==Dzielnice i osiedla==
[[Plik:Czeladź Piaski stara zabudowa 030.JPG|thumb|300px|right|Czeladź-Piaski]]

*[[Brazylia (Czeladź)|Brazylia]]
*[[Kolonia Małobądz (Czeladź)|Kolonia Małobądz]]
*[[Kolonia Rożka (Czeladź)|Kolonia Rożka]]
*[[Madera (Czeladź)|Madera]]
*[[Piaski (Czeladź)|Piaski]]

==Burmistrzowie Czeladzi==
*[[Burmistrzowie Czeladzi]]

==Miasta partnerskie==
Miasta partnerskie Czeladzi:<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.czeladz.pl/pl/miasta-partnerskie|tytuł=Miasta partnerskie|opublikowany=Urząd Miasta Czeladź|data dostępu=2013-07-23}}</ref>
*[[Auby]] (Francja)
*[[Żydaczów]] (Ukraina)
*[[Viesite]] (Łotwa)
*[[Varpalota]] (Węgry)

==Ciekawostki==
[...do rozbudowy]

==Czeladź na starych fotografiach i obrazach==
<gallery>
Plik:Czeladź - Dawny Ratusz teraz sąd.jpg|Dawny Ratusz
Plik:Czeladź - Dom-0001.jpg|Czeladzki Dom
Plik:Czeladź - Kamienica przy ul Rynkowej.jpg|Czeladź - Kamienica przy ul. Rynkowej
Plik:Czeladź - Kapliczka przy ulicy Krzywej.jpg|Czeladź - Kapliczka przy ulicy Krzywej
Plik:Czeladź - miasto dawniej.jpg|Budynki przed kościołem
Plik:Czeladź - Stara chałupa.jpg|Stara chałupa
Plik:Czeladź - Stara Karczma stojąca dawniej w rynku.jpg|Stara Karczma stojąca dawniej w rynku
Plik:Czeladź - Stary domek przy ul Zamurnej.jpg|Stary domek przy ul. Zamurnej
Plik:Czeladź - ul Krzywa - Dom-0002.jpg|ul. Krzywa - Dom
Plik:Czeladź - ul Rynkowa - Dom-0003.jpg|ul. Rynkowa - Dom
Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|[[Alexis Bartet]] w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>

==Bibliografia==

<gallery>
Plik:Czeladź Marian Kantor Mirski.jpg|[[Czeladź (Marian Kantor-Mirski)]] ([[1992]]) [[Marian Kantor-Mirski]]
Plik:Czeladź. Opowieść o mieście.jpg | [[Czeladź. Opowieść o mieście]] ([[1993]]) [[Czesława Niemyska-Rączaszkowa]]
Plik:Herby i pieczęcie Miasta Czeladź.jpg| [[Herby i pieczęcie Miasta Czeladź]] ([[2010]]) [[Iwona Szaleniec]]
Plik:Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim.jpg| [[Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim (1939)]] ([[1939]]) str. 86-87
</gallery>

*[http://wikizaglebie.pl/wiki/Kategoria:Biblioteka_Zag%C5%82%C4%99biaka Zobacz wydawnictwa poświęcone Zagłębiu Dąbrowskiemu]

==Zobacz też==
*[[Powiat będziński]]
*[[M/S Kopalnia Czeladź]]

==Czeladź na filmie==
<videoflash>apXyZmt0xK0</videoflash> <videoflash>ajxARU4KGh8</videoflash>
<videoflash>nG-8uthhddU</videoflash> <videoflash>Kqnz9aEBc-o</videoflash>

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.czeladz.pl/ Strona internetowa miasta Czeladź]
*[http://magazyn.klubzaglebiowski.pl/?page_id=40 Klub Zagłębiowski - magazyn internetowy poświęcony miastom Zagłębia Dąbrowskiego]

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Miasta Regionu|Czeladź]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z powiatem będzińskim|Czeladź]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe|Czeladź]]

Czeladź

2013-11-19T20:33:45Z

Julo: /* Czeladź na starych fotografiach i obrazach */

{{Miasto infobox
| Miasto = Czeladź
| dopełniacz_miasta = Czeladzi
| herb_miasta = Plik:Gmina Czeladź herb.png
| flaga_miasta =
| województwo = śląskie
| grodzki =
| powiat = będziński
| gmina = Czeladź
| rodzaj_gminy = miejska
| zarządzający = Burmistrz
| prezydent = [[Teresa Kosmala]]
| miejska = tak
| powierzchnia = 16,38
| wysokość =
| pozycja = top
| rok = 2010
| populacja = 33 556
| gęstość = 2048,6
| tablica_rej = SBE
| założone = [[1228]]
| prawa_miejskie = [[1262]]
| www = http://www.czeladz.pl
}}
[[Plik:Flaga Czeladzi.jpg|300px|thumb|recht|Flaga Czeladzi]]
'''Czeladź''' - miasto w [[Powiat będziński|powiecie będzińskim]], najstarsze miasto [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia Dąbrowskiego]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://czeladz.org.pl/index.php?strony=sprawy&art=43|tytuł=Miasto siedmiu stuleci|opublikowany=czeladz.org.pl/|data dostępu=2013-07-21}}</ref>.

[[Plik:Najstarsza pieczęć Miejska Czeladzi.jpg|300px|thumb|recht|Najstarsza pieczęć Miejska Czeladzi z wizerunkiem św. Stanisława]]

[[Plik:Pieczęć woskowa z wizerunkiem św. Stanisława Czeladź.jpg|300px|thumb|recht|Pieczęć woskowa z wizerunkiem św. Stanisława, wyciśnięta na dokumentach sporządzanych przez parafię św. Stanisława B.M. i Urząd Radziecki Czeladzki w XVII i XVIII wieku. Oryginały dokumentów w posiadaniu parafii św. Stanisława B. M.]]

==Historia==
Czeladź szczyci się tym, że jest jednym z najstarszych polskich miast. Historia Czeladzi, podobnie jak [[Siewierz|Siewierza]], związana jest z [[Księstwo Siewierskie|księstwem siewierskim]], do którego przynależała od średniowiecza (od 1177 roku) do [[1790]] roku.

===Księstwo Siewierskie===
'''Pod panowaniem Piastów śląskich''' 
Kroniki wspominają (potrzebne źródło), że Kazimierz II Sprawiedliwy (książę sandomierski, krakowski i mazowiecki), trzymając do chrztu swego chrześniaka: Mieczysława (wg. Przemszy Zielińskiego) lub Kazimierza (wg. wikipedi.org) I księcia opolskiego (był to syn Mieszka I Plątonogiego), darował mu okolice [[Siewierz|Siewierza]] (a więc i Czeladź), Bytomia, Oświęcimia i Zatora.
W roku [[1241]] Czeladź została zniszczona przez Tatarów.
[[Plik:Czeladź - 0002.jpg|300px|thumb|recht|Most nad Brynicą w Czeladzi, wybudowany sumptem [[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"|Tow. Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] przed 1930 rokiem]]

'''Pod panowaniem biskupów krakowskich''' 
W pierwszej połowie XV wieku miasto oraz całe księstwo siewierskie przechodzi na własność biskupów krakowskich. Do tego czasu i później jeszcze Czeladź była narażona na napady śląskich grasantów. Tak zwane [[Pakta Będzińskie|pakta będzińskie]], których mocą arcyksiążę austriacki Maksymilian zrzekł się praw do tronu polskiego, były podpisane w roku [[1589]] nie w [[Będzin|Będzinie]], ale w Czeladzi, według innych zaś we wsi Starzynie na Śląsku.

'''Definicja księstwa wg Biblioteki Gazety Wyborczej, Historia Polski, Polska do 1586.''' 
''Terytorium historyczne na pograniczu Małopolski i Śląska; w XII w. niewielka kasztelania w [[Ziemia Krakowska|ziemi krakowskiej]], z grodem w Siewierzu, 1179 przekazana przez Kazimierza II Sprawiedliwego księciu raciborskiemu, Mieszkowi I Plątonogiemu; później należała kolejno do księstw; opolskiego, bytomskiego, świdnickiego, cieszyńskiego; 1443 książę cieszyński, Wacław I, sprzedał tę ziemie biskupowi krakowskiemu [[Zbigniew Oleśnicki|Z. Oleśnickiemu]], odtąd suwerenne księstwo biskupie; do biskupstwa krakowskiego należały miasta: [[Siewierz]], Czeladź, [[Koziegłowy]], oraz kilkanaście wsi, pozostałe wsie posiadała szlachta, zależna od biskupów i pozbawiona takich praw, jak szlachta w Rzeczypospolitej; 1790 Sejm Czteroletni wcielił księstwo siewierskie do Korony (do województwa krakowskiego; w III rozbiorze (1795) przypadło Prusom jako tzw. Nowy Śląsk, 1807 ofiarowane przez Napoleona I marszałkowi J. Lannesowi [jako księstwo olkusko-siewierskie (red.)], po jego śmierci 1809 włączone do Księstwa Warszawskiego [do departamentu krakowskiego (red.)], 1815 do Królestwa Polskiego [do woj. krakowskiego, ale ze stolicą już w Kielcach, po 1815 województwo krakowskie zostało rozdzielone pomiędzy Rosję i Austrię (red.)].''

'''Znani goście odwiedzający miasto''' 
To nadgraniczni położenie Czeladzi sprawia, ze w mieście. Zatrzymują się niezwykli goście: w roku [[1655]] przez. Czeladź dążą na Kraków Szwedzi, w [[1670]] zatrzymuje się w niej księżna Eleonora, córka Karola II ks. Mantui. Towarzyszą jej dwie córki: Eleonora i Maria Anna. Pierwsza z nich to przyszła małżonka króla Michała Wiśniowieckiego. Nawiasem należy zauważyć, że Czeladź po wojnach szwedzkich była tak zniszczona, iż przyszła Królowa polska nie miała się gdzie zatrzymać. W roku [[1683]] Czeladź widziała w swych murach licznych znakomitych gości zagranicznych, którzy tu zjechali się na powitanie Jana Sobieskiego, udającego się na wyprawę wiedeńską. Wreszcie w roku [[1697]] król August II w drodze do Krakowa witany był w Czeladzi przez burmistrza oracją.

'''Degradacja miasta'''
Po klęsce powodzi w roku [[1736]] i grabieży, dokonanej przez wojska rosyjskie w r. [[1813]] miasto straciło wiele ze swej dawnej świetności. Za udział wielu czeladzian w [[Powstanie Styczniowe w Zagłębiu Dąbrowskim|powstaniu]] [[1863]] r. rząd rosyjski ukarał miasto w ten sposób, że je zdegradował do rzędu osad i przyłączył Czeladź do gminy [[Gzichów (Będzin)|Gzichów]]. Dopiero podczas I wojny światowej Czeladź znów stała się miastem.

'''Spory o grunty'''
Osobną kartę w dziejach Czeladzi zajmują spory o grunta graniczne z dziedzicami okolicznych włości - Mieroszewskimi, a później Donnersmarckami. Ze sporów tych, trwających około trzystu
lat, czeladzianie wychodzili zwycięsko.

==Nazwa==
[...do rozbudowy]

===Czeladź pośród miast Zagłębia Dąbrowskiego===
[[Plik:Towarzystwo Górniczo Przemysłowe Saturn Kopalnia Saturn 101.JPG|thumb|300px|right|[[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)]], obecnie siedziba Galerii Sztuki Współczesnej]]
Miasto położone na granicy [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia Dąbrowskiego]]. Wchodzi w skład [[powiat będziński|powiatu będzińskiego]]. Od wschodniej strony graniczy z [[Będzin|Będzinem]] i [[Sosnowiec|Sosnowcem]].

==Zabytki, szlaki i atrakcje turystyczne==

===Zabytki===
[[Plik:Czeladź2.jpg|thumb|300px|right|[[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|Kościół parafialny pod wezwaniem Św. Stanisława Biskupa i Męczennika]] górujący nad okolicą]]
Z dawnych czasów pozostał śliczny domek z podcieniami, [[Dom Łakomika|dom p. Łakomika]] z roku [[1567]], dom przy ul. Rynkowej z pięknymi odrzwiami, w domu tym miała się mieścić świątynia ariańska, wreszcie w środku rynku dawny [[Ratusz w Czeladzi|ratusz]], zbudowany w stylu barokowym.

Dumą Czeladzi jest wspaniały kościół w stylu romańskim, zbudowany w pierwszych latach XX wieku. Świątynia czeladzka pod wezwaniem [[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|św. Stanisława biskupa krakowskiego]], który według podania miał założyć pierwszy kościół w Czeladzi, jest niewątpliwie najokazalszą świątynią w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu]].

===Pomniki===
Przy byłej ulicy Milowickiej znajdował się pomnik ku czci trzech żołnierzy 11 kompani 7 pułku piechoty legionowej, poległych w dniu [[10 marca]] [[1919]] roku podczas bitwy z oddziałami niemieckimi, które dokonały zbrojnego napadu na magazyny z żywnością. Magazyny te znajdowały się na pobliskiej [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]], a że były to czasy powojennego niedostatku, zbiedzeni Niemcy zaryzykowali atak, który zakończył się dla nich klęską.

===Imprezy cykliczne===
*[[Dni Czeladzi]]
*[[Festiwal Ave Maria]]

==Miejsca Pamięci==
*[[Miejsca Pamięci - Gmina Czeladź]]

==Czeladzkie biogramy==
<gallery>
Plik:Czeslaw Slania.jpg|[[Czesław Słania]], światowej sławy grawer i grafik
Plik:Antoni Rączaszek.jpg|[[Antoni Rączaszek]], burmistrz Czeladzi w okresie międzywojennym
Plik:Paweł Dehnel.jpg|[[Paweł Dehnel]], działacz niepodległościowy PPS
Plik:Brak zdjęcia.jpg|[[Opis]]
</gallery>

*[http://wikizaglebie.pl/wiki/Kategoria:Ludzie_urodzeni_w_Czeladzi Zobacz biogramy osób urodzonych w Czeladzi]
*[http://wikizaglebie.pl/index.php?title=Kategoria:Ludzie_zwi%C4%85zani_z_Czeladzi%C4%85&action=edit&redlink=1 Zobacz biogramy osób związanych z Czeladzią]

==Kultura==
===Muzea, galerie===
*[[Muzeum Saturn w Czeladzi]]
*[[Galeria Sztuki Współczesnej "Elektrownia"]]
*[[Spółdzielczy Dom Kultury "Odeon"]]
===Biblioteki===
[[Plik:Czeladź3.jpg|thumb|300px|right|[[Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi]]]]
*[[Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi|Miejska Biblioteka Publiczna im. Marii Nogajowej w Czeladzi i jej filie]]

[[Plik:Czeladź4.jpg|thumb|300px|right|Fontanna z "Aniołami Muzyki" położona poniżej [[Parafia p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Czeladzi|koscioła Św. Stanisława Biskupa i Męczennika]]]]

===Podania i legendy Czeladzi===
[...do rozbudowy]

==Edukacja==
[...do rozbudowy]

==Religia==
*[[Dekanat czeladzki]]

==Sport==
===Kluby sportowe===
Kluby piłki nożnej
*[[CKS Czeladź]]
*[[Górnik Piaski]]
*[[MCKS Czeladź]]

==Gospodarka==
[...do rozbudowy]

==Komunikacja==
[...do rozbudowy]

==Dzielnice i osiedla==
[[Plik:Czeladź Piaski stara zabudowa 030.JPG|thumb|300px|right|Czeladź-Piaski]]

*[[Brazylia (Czeladź)|Brazylia]]
*[[Kolonia Małobądz (Czeladź)|Kolonia Małobądz]]
*[[Kolonia Rożka (Czeladź)|Kolonia Rożka]]
*[[Madera (Czeladź)|Madera]]
*[[Piaski (Czeladź)|Piaski]]

==Burmistrzowie Czeladzi==
*[[Burmistrzowie Czeladzi]]

==Miasta partnerskie==
Miasta partnerskie Czeladzi:<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.czeladz.pl/pl/miasta-partnerskie|tytuł=Miasta partnerskie|opublikowany=Urząd Miasta Czeladź|data dostępu=2013-07-23}}</ref>
*[[Auby]] (Francja)
*[[Żydaczów]] (Ukraina)
*[[Viesite]] (Łotwa)
*[[Varpalota]] (Węgry)

==Ciekawostki==
[...do rozbudowy]

==Czeladź na starych fotografiach i obrazach==
<gallery>
Plik:Czeladź - Dawny Ratusz teraz sąd.jpg|Dawny Ratusz
Plik:Czeladź - Dom-0001.jpg|Czeladzki Dom
Plik:Czeladź - Kamienica przy ul Rynkowej.jpg|Czeladź - Kamienica przy ul. Rynkowej
Plik:Czeladź - Kapliczka przy ulicy Krzywej.jpg|Czeladź - Kapliczka przy ulicy Krzywej
Plik:Czeladź - miasto dawniej.jpg|Budynki przed kościołem
Plik:Czeladź - Stara chałupa.jpg|Stara chałupa
Plik:Czeladź - Stara Karczma stojąca dawniej w rynku.jpg|Stara Karczma stojąca dawniej w rynku
Plik:Czeladź - Stary domek przy ul Zamurnej.jpg|Stary domek przy ul. Zamurnej
Plik:Czeladź - ul Krzywa - Dom-0002.jpg|ul. Krzywa - Dom
Plik:Czeladź - ul Rynkowa - Dom-0003.jpg|ul. Rynkowa - Dom
Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg|[[Alexis Bartet]] w [[Piaski (Czeladź)|Piaskach]], 1912 r.
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>

==Bibliografia==

<gallery>
Plik:Czeladź Marian Kantor Mirski.jpg|[[Czeladź (Marian Kantor-Mirski)]] ([[1992]]) [[Marian Kantor-Mirski]]
Plik:Czeladź. Opowieść o mieście.jpg | [[Czeladź. Opowieść o mieście]] ([[1993]]) [[Czesława Niemyska-Rączaszkowa]]
Plik:Herby i pieczęcie Miasta Czeladź.jpg| [[Herby i pieczęcie Miasta Czeladź]] ([[2010]]) [[Iwona Szaleniec]]
Plik:Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim.jpg| [[Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim (1939)]] ([[1939]]) str. 86-87
</gallery>

*[http://wikizaglebie.pl/wiki/Kategoria:Biblioteka_Zag%C5%82%C4%99biaka Zobacz wydawnictwa poświęcone Zagłębiu Dąbrowskiemu]

==Zobacz też==
*[[Powiat będziński]]
*[[M/S Kopalnia Czeladź]]

==Czeladź na filmie==
<videoflash>apXyZmt0xK0</videoflash> <videoflash>ajxARU4KGh8</videoflash>
<videoflash>nG-8uthhddU</videoflash> <videoflash>Kqnz9aEBc-o</videoflash>

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.czeladz.pl/ Strona internetowa miasta Czeladź]
*[http://magazyn.klubzaglebiowski.pl/?page_id=40 Klub Zagłębiowski - magazyn internetowy poświęcony miastom Zagłębia Dąbrowskiego]

==Przypisy==
<references/>

[[Kategoria:Miasta Regionu|Czeladź]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z powiatem będzińskim|Czeladź]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe|Czeladź]]

Plik:Piaski 1912 A. Bartet.jpg

2013-11-19T20:21:23Z

Julo: Alexis Bartet w Piaskach (Czeladź), 1912 r.

Alexis Bartet w Piaskach (Czeladź), 1912 r.

Plik:Grand-pere Cracovie.jpg

2013-11-19T20:19:55Z

Julo: Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.

Alexis Bartet w Krakowie, ok. 1910 r.

Plik:Pracownicy kolei górniczej kopalni Sobieski w 1910 r - Nasze Forum nr1-2013.jpg

2013-02-02T00:27:07Z

Julo:

Pracownicy kolei górniczej kop. "Sobieski", 1910 r.

== Źródło ==
"Nasze Forum", wewnętrzny magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013, str. 16

Kopalnia "Sobieski"

2013-02-02T00:25:41Z

Julo: /* Historia */

'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie.
__NOTOC__
== Historia ==

Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich założono we wsi Szczakowa (dziś w granicach Jaworzna) w roku 1766. Ze względu na niskie zapotrzebowanie na węgiel w tamtych czasach, wydobycie (najpierw prowadzone metodą odkrywkową, dopiero później podjęto wydobycie także metodą głębinową)) nie było stałe, odbywało się przez kilka miesięcy w latach 1766-1767 i 1789-1790. Kolejnym etapem prowadzącym do rozwoju górnictwa węglowego w tym rejonie było wybudowanie w Jaworznie kopalni w 1792 roku przez hrabiego Moszczyńskiego oraz w 1795 roku przez austriackiego przemysłowca Krzysztofa Rieda (kopalnia ta po rozbudowie znana była jako "Fryderyk August").
[[Plik:Pracownicy kolei górniczej kopalni Sobieski w 1910 r - Nasze Forum nr1-2013.jpg|thumb|360px|Pracownicy kolei górniczej kopalni "Sobieski" w 1910 r.]]
W 1838 roku Fryderyk Ludwik Westenholz uzyskał prawo własności na pola górnicze, na podstawie których poszukiwał rud żelaza. Jakość surowca pozyskiwanego metodą szybikową była jednak niska, wobec czego w 1869 pola górnicze odkupił lwowski kupiec Robert Dohms, który uzyskał przy tym prawo poszukiwania i eksploatacji węgla. Trzy lata później rozszerzył obszary górnicze o pola "Robert I" i "Robert II", a w 1874 zbudowany został wydobywczy szyb "Juliusz". W 1876 w Borach (dziś dzielnicy Jaworzna) zbudował zatrudniającą 82 pracowników kopalnię "Dohms", eksploatującą dwuipółmetrowej grubości pokład "Fryderyk August" oraz dwukrotnie cieńszy pokład "Robert". Wydobycie w tej kopalni, wyposażonej w parowe maszyny o mocy 56 kW, wynosiło około 12 tys. ton węgla rocznie.

W 1895 roku przebudowano i pogłębiono szyb "Juliusz", a trzy lata później zbudowano kopalnianą wąskotorówkę do transportu urobku do stacji kolejowej w Ciężkowicach (do tej pory wykorzystywane były furmanki). Po śmierci Roberta Dohmsa kopalnia przeszła na własność jego spadkobierców, a w 1905 została sprzedana belgijskiej spółce akcyjnej z miejscowości Verviers. Dopływ kapitału pozwolił na wybudowanie szybu "Sobieski", który połączony był przekopem wschodnim z szybem "Juliusz", który pogłębiono do 126 metrów i zaczęto wykorzystywać jako szyb wentylacyjny.

Wydobycie w 1905 roku wyniosło 57,6 tys ton, a cztery lata później już 96,7 tys. ton. W 1906 roku przy kopalni zbudowano elektrownię o mocy 800 kW.

W 1909 zdecydowano zlikwidować kopalnię pod nazwą "Dohms"; w jej miejsce utworzono kopalnię noszącą nazwę przejętą od nazwy wybudowanego kilka lat wcześniej szybu – "Sobieski".
----
Zakład Górniczy Sobieski w dzisiejszym kształcie powstał 4 listopada 1998 roku na bazie majątku produkcyjnego Kopalni Węgla Kamiennego Jaworzno, początkowo jako Zakład Górniczo-Energetyczny Sobieski Jaworzno III. Objął pola eksploatacyjne "Sobieski" i "Piłsudski".

Od 25 stycznia 2005 wszedł w struktury Południowego Koncernu Węglowego.

== Kopalnia ==
ZG Sobieski należy do spółki Południowy Koncern Węglowy S.A. i zatrudnia ok. 2800 pracowników (2005 r.). Wydobywa ok. 18000 ton na dobę. Operatywne zasoby węgla wynoszą ok. 134.100 tys. ton. Jest to węgiel płomienny.

Poziomy wydobywcze znajdują się na głębokości do 650 m. W granicach kopalni pozostaje obszar górniczy o powierzchni ok. 56,6 km².

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pkwsa.pl/spolka/zg-sobieski/charakterystyka-zakladu ZG Sobieski na stronie Południowego Koncernu Energetycznego S.A.]
== Bibliografia ==
* ''Historia Sobieskiego'' [w:] ""nasze Forum", magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013
== Źródło ==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zak%C5%82ad_G%C3%B3rniczy_Sobieski Wikipedia]

Plik:Pracownicy kolei górniczej kopalni Sobieski w 1910 r - Nasze Forum nr1-2013.jpg

2013-02-02T00:23:11Z

Julo: Pracownicy kolei górniczej kop. "Sobieski", 1910 r.

Pracownicy kolei górniczej kop. "Sobieski", 1910 r.

Kopalnia "Sobieski"

2013-02-02T00:16:12Z

Julo:

'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie.
__NOTOC__
== Historia ==

Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich założono we wsi Szczakowa (dziś w granicach Jaworzna) w roku 1766. Ze względu na niskie zapotrzebowanie na węgiel w tamtych czasach, wydobycie (najpierw prowadzone metodą odkrywkową, dopiero później podjęto wydobycie także metodą głębinową)) nie było stałe, odbywało się przez kilka miesięcy w latach 1766-1767 i 1789-1790. Kolejnym etapem prowadzącym do rozwoju górnictwa węglowego w tym rejonie było wybudowanie w Jaworznie kopalni w 1792 roku przez hrabiego Moszczyńskiego oraz w 1795 roku przez austriackiego przemysłowca Krzysztofa Rieda (kopalnia ta po rozbudowie znana była jako "Fryderyk August").

W 1838 roku Fryderyk Ludwik Westenholz uzyskał prawo własności na pola górnicze, na podstawie których poszukiwał rud żelaza. Jakość surowca pozyskiwanego metodą szybikową była jednak niska, wobec czego w 1869 pola górnicze odkupił lwowski kupiec Robert Dohms, który uzyskał przy tym prawo poszukiwania i eksploatacji węgla. Trzy lata później rozszerzył obszary górnicze o pola "Robert I" i "Robert II", a w 1874 zbudowany został wydobywczy szyb "Juliusz". W 1876 w Borach (dziś dzielnicy Jaworzna) zbudował zatrudniającą 82 pracowników kopalnię "Dohms", eksploatującą dwuipółmetrowej grubości pokład "Fryderyk August" oraz dwukrotnie cieńszy pokład "Robert". Wydobycie w tej kopalni, wyposażonej w parowe maszyny o mocy 56 kW, wynosiło około 12 tys. ton węgla rocznie.

W 1895 roku przebudowano i pogłębiono szyb "Juliusz", a trzy lata później zbudowano kopalnianą wąskotorówkę do transportu urobku do stacji kolejowej w Ciężkowicach (do tej pory wykorzystywane były furmanki). Po śmierci Roberta Dohmsa kopalnia przeszła na własność jego spadkobierców, a w 1905 została sprzedana belgijskiej spółce akcyjnej z miejscowości Verviers. Dopływ kapitału pozwolił na wybudowanie szybu "Sobieski", który połączony był przekopem wschodnim z szybem "Juliusz", który pogłębiono do 126 metrów i zaczęto wykorzystywać jako szyb wentylacyjny.

Wydobycie w 1905 roku wyniosło 57,6 tys ton, a cztery lata później już 96,7 tys. ton. W 1906 roku przy kopalni zbudowano elektrownię o mocy 800 kW.

W 1909 zdecydowano zlikwidować kopalnię pod nazwą "Dohms"; w jej miejsce utworzono kopalnię noszącą nazwę przejętą od nazwy wybudowanego kilka lat wcześniej szybu – "Sobieski".
----
Zakład Górniczy Sobieski w dzisiejszym kształcie powstał 4 listopada 1998 roku na bazie majątku produkcyjnego Kopalni Węgla Kamiennego Jaworzno, początkowo jako Zakład Górniczo-Energetyczny Sobieski Jaworzno III. Objął pola eksploatacyjne "Sobieski" i "Piłsudski".

Od 25 stycznia 2005 wszedł w struktury Południowego Koncernu Węglowego.

== Kopalnia ==
ZG Sobieski należy do spółki Południowy Koncern Węglowy S.A. i zatrudnia ok. 2800 pracowników (2005 r.). Wydobywa ok. 18000 ton na dobę. Operatywne zasoby węgla wynoszą ok. 134.100 tys. ton. Jest to węgiel płomienny.

Poziomy wydobywcze znajdują się na głębokości do 650 m. W granicach kopalni pozostaje obszar górniczy o powierzchni ok. 56,6 km².

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pkwsa.pl/spolka/zg-sobieski/charakterystyka-zakladu ZG Sobieski na stronie Południowego Koncernu Energetycznego S.A.]
== Bibliografia ==
* ''Historia Sobieskiego'' [w:] ""nasze Forum", magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013
== Źródło ==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zak%C5%82ad_G%C3%B3rniczy_Sobieski Wikipedia]

Kopalnia "Sobieski"

2013-02-02T00:15:33Z

Julo:

'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie.
__NOTOC__
== Historia ==

Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich założono we wsi Szczakowa (dziś w granicach Jaworzna) w roku 1766. Ze względu na niskie zapotrzebowanie na węgiel w tamtych czasach, wydobycie (najpierw prowadzone metodą odkrywkową, dopiero później podjęto wydobycie także metodą głębinową)) nie było stałe, odbywało się przez kilka miesięcy w latach 1766-1767 i 1789-1790. Kolejnym etapem prowadzącym do rozwoju górnictwa węglowego w tym rejonie było wybudowanie w Jaworznie kopalni w 1792 roku przez hrabiego Moszczyńskiego oraz w 1795 roku przez austriackiego przemysłowca Krzysztofa Rieda (kopalnia ta po rozbudowie znana była jako "Fryderyk August").

W 1838 roku Fryderyk Ludwik Westenholz uzyskał prawo własności na pola górnicze, na podstawie których poszukiwał [[ruda żelaza|rud żelaza]]. Jakość surowca pozyskiwanego metodą szybikową była jednak niska, wobec czego w 1869 pola górnicze odkupił lwowski kupiec Robert Dohms, który uzyskał przy tym prawo poszukiwania i eksploatacji węgla. Trzy lata później rozszerzył obszary górnicze o pola "Robert I" i "Robert II", a w 1874 zbudowany został wydobywczy szyb "Juliusz". W 1876 w Borach (dziś dzielnicy Jaworzna) zbudował zatrudniającą 82 pracowników kopalnię "Dohms", eksploatującą dwuipółmetrowej grubości pokład "Fryderyk August" oraz dwukrotnie cieńszy pokład "Robert". Wydobycie w tej kopalni, wyposażonej w parowe maszyny o mocy 56 kW, wynosiło około 12 tys. ton węgla rocznie.

W 1895 roku przebudowano i pogłębiono szyb "Juliusz", a trzy lata później zbudowano kopalnianą wąskotorówkę do transportu urobku do stacji kolejowej w Ciężkowicach (do tej pory wykorzystywane były furmanki). Po śmierci Roberta Dohmsa kopalnia przeszła na własność jego spadkobierców, a w 1905 została sprzedana belgijskiej spółce akcyjnej z miejscowości Verviers. Dopływ kapitału pozwolił na wybudowanie szybu "Sobieski", który połączony był przekopem wschodnim z szybem "Juliusz", który pogłębiono do 126 metrów i zaczęto wykorzystywać jako szyb wentylacyjny.

Wydobycie w 1905 roku wyniosło 57,6 tys ton, a cztery lata później już 96,7 tys. ton. W 1906 roku przy kopalni zbudowano elektrownię o mocy 800 kW.

W 1909 zdecydowano zlikwidować kopalnię pod nazwą "Dohms"; w jej miejsce utworzono kopalnię noszącą nazwę przejętą od nazwy wybudowanego kilka lat wcześniej szybu – "Sobieski".
----
Zakład Górniczy Sobieski w dzisiejszym kształcie powstał 4 listopada 1998 roku na bazie majątku produkcyjnego Kopalni Węgla Kamiennego Jaworzno, początkowo jako Zakład Górniczo-Energetyczny Sobieski Jaworzno III. Objął pola eksploatacyjne "Sobieski" i "Piłsudski".

Od 25 stycznia 2005 wszedł w struktury Południowego Koncernu Węglowego.

== Kopalnia ==
ZG Sobieski należy do spółki Południowy Koncern Węglowy S.A. i zatrudnia ok. 2800 pracowników (2005 r.). Wydobywa ok. 18000 ton na dobę. Operatywne zasoby węgla wynoszą ok. 134.100 tys. ton. Jest to węgiel płomienny.

Poziomy wydobywcze znajdują się na głębokości do 650 m. W granicach kopalni pozostaje obszar górniczy o powierzchni ok. 56,6 km².

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pkwsa.pl/spolka/zg-sobieski/charakterystyka-zakladu ZG Sobieski na stronie Południowego Koncernu Energetycznego S.A.]
== Bibliografia ==
* ''Historia Sobieskiego'' [w:] ""nasze Forum", magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013
== Źródło ==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zak%C5%82ad_G%C3%B3rniczy_Sobieski Wikipedia]

Kopalnia "Sobieski"

2013-02-02T00:14:40Z

Julo:

'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie.
__NOTOC__
== Historia ==

Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich założono we wsi Szczakowa (dziś w granicach Jaworzna) w roku 1766. Ze względu na niskie zapotrzebowanie na węgiel w tamtych czasach, wydobycie (najpierw prowadzone metodą odkrywkową, dopiero później podjęto wydobycie także metodą głębinową)) nie było stałe, odbywało się przez kilka miesięcy w latach 1766-1767 i 1789-1790. Kolejnym etapem prowadzącym do rozwoju górnictwa węglowego w tym rejonie było wybudowanie w Jaworznie kopalni w 1792 roku przez hrabiego Moszczyńskiego oraz w 1795 roku przez austriackiego przemysłowca Krzysztofa Rieda (kopalnia ta po rozbudowie znana była jako "Fryderyk August").

W 1838 roku Fryderyk Ludwik Westenholz uzyskał prawo własności na pola górnicze, na podstawie których poszukiwał [[ruda żelaza|rud żelaza]]. Jakość surowca pozyskiwanego metodą szybikową była jednak niska, wobec czego w 1869 pola górnicze odkupił lwowski kupiec Robert Dohms, który uzyskał przy tym prawo poszukiwania i eksploatacji węgla. Trzy lata później rozszerzył obszary górnicze o pola "Robert I" i "Robert II", a w 1874 zbudowany został wydobywczy szyb "Juliusz". W 1876 w Borach (dziś dzielnicy Jaworzna) zbudował zatrudniającą 82 pracowników kopalnię "Dohms", eksploatującą dwuipółmetrowej grubości pokład "Fryderyk August" oraz dwukrotnie cieńszy pokład "Robert". Wydobycie w tej kopalni, wyposażonej w parowe maszyny o mocy 56 kW, wynosiło około 12 tys. ton węgla rocznie.

W 1895 roku przebudowano i pogłębiono szyb "Juliusz", a trzy lata później zbudowano kopalnianą wąskotorówkę do transportu urobku do stacji kolejowej w Ciężkowicach (do tej pory wykorzystywane były furmanki). Po śmierci Roberta Dohmsa kopalnia przeszła na własność jego spadkobierców, a w 1905 została sprzedana belgijskiej spółce akcyjnej z miejscowości Verviers. Dopływ kapitału pozwolił na wybudowanie szybu "Sobieski", który połączony był przekopem wschodnim z szybem "Juliusz", który pogłębiono do 126 metrów i zaczęto wykorzystywać jako szyb wentylacyjny.

Wydobycie w 1905 roku wyniosło 57,6 tys ton, a cztery lata później już 96,7 tys. ton. W 1906 roku przy kopalni zbudowano elektrownię o mocy 800 kW.

W 1909 zdecydowano zlikwidować kopalnię pod nazwą "Dohms"; w jej miejsce utworzono kopalnię noszącą nazwę przejętą od nazwy wybudowanego kilka lat wcześniej szybu – "Sobieski".
----
Zakład Górniczy Sobieski w dzisiejszym kształcie powstał 4 listopada 1998 roku na bazie majątku produkcyjnego Kopalni Węgla Kamiennego Jaworzno, początkowo jako Zakład Górniczo-Energetyczny Sobieski Jaworzno III. Objął pola eksploatacyjne "Sobieski" i "Piłsudski".

Od 25 stycznia 2005 wszedł w struktury [[Południowy Koncern Węglowy|Południowego Koncernu Węglowego]].

== Kopalnia ==
ZG Sobieski należy do spółki Południowy Koncern Węglowy S.A. i zatrudnia ok. 2800 pracowników (2005 r.). Wydobywa ok. 18000 ton na dobę. Operatywne zasoby węgla wynoszą ok. 134.100 tys. ton. Jest to węgiel płomienny.

{Poziomy wydobywcze znajdują się na głębokości do 650 m. W granicach kopalni pozostaje [[obszar górniczy]] o powierzchni ok. 56,6 km².

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pkwsa.pl/spolka/zg-sobieski/charakterystyka-zakladu ZG Sobieski na stronie Południowego Koncernu Energetycznego S.A.]
== Bibliografia ==
* ''Historia Sobieskiego'' [w:] ""nasze Forum", magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013
== Źródło ==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zak%C5%82ad_G%C3%B3rniczy_Sobieski Wikipedia]

Kopalnia "Sobieski"

2013-02-02T00:10:28Z

Julo: Utworzył nową stronę „'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie. __NOTOC__ == Historia == Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich ...”

'''Zakład Górniczy Sobieski''' – kopalnia węgla kamiennego znajdująca się w Jaworznie.
__NOTOC__
== Historia ==

Pierwszą kopalnię węgla na ziemiach polskich założono we wsi [[Szczakowa]] (dziś w granicach Jaworzna) w roku 1766. Ze względu na niskie zapotrzebowanie na węgiel w tamtych czasach, wydobycie (najpierw prowadzone metodą odkrywkową, dopiero później podjęto wydobycie także metodą głębinową)) nie było stałe, odbywało się przez kilka miesięcy w latach 1766-1767 i 1789-1790. Kolejnym etapem prowadzącym do rozwoju górnictwa węglowego w tym rejonie było wybudowanie w Jaworznie kopalni w 1792 roku przez hrabiego Moszczyńskiego oraz w 1795 roku przez austriackiego przemysłowca Krzysztofa Rieda (kopalnia ta po rozbudowie znana była jako "Fryderyk August").

W 1838 roku Fryderyk Ludwik Westenholz uzyskał prawo własności na pola górnicze, na podstawie których poszukiwał [[ruda żelaza|rud żelaza]]. Jakość surowca pozyskiwanego metodą szybikową była jednak niska, wobec czego w 1869 pola górnicze odkupił lwowski kupiec Robert Dohms, który uzyskał przy tym prawo poszukiwania i eksploatacji węgla. Trzy lata później rozszerzył obszary górnicze o pola "Robert I" i "Robert II", a w 1874 zbudowany został wydobywczy szyb "Juliusz". W 1876 w [[Bory (Jaworzno)|Borach]] (dziś dzielnicy Jaworzna) zbudował zatrudniającą 82 pracowników kopalnię "Dohms", eksploatującą dwuipółmetrowej grubości pokład "Fryderyk August" oraz dwukrotnie cieńszy pokład "Robert". Wydobycie w tej kopalni, wyposażonej w parowe maszyny o mocy 56 kW, wynosiło około 12 tys. ton węgla rocznie.

W 1895 roku przebudowano i pogłębiono szyb "Juliusz", a trzy lata później zbudowano kopalnianą wąskotorówkę do transportu urobku do stacji kolejowej w [[Ciężkowice|Ciężkowicach]] (do tej pory wykorzystywane były [[furmanka|furmanki]]). Po śmierci Roberta Dohmsa kopalnia przeszła na własność jego spadkobierców, a w 1905 została sprzedana [[Belgia|belgijskiej]] spółce akcyjnej z miejscowości [[Verviers]]. Dopływ kapitału pozwolił na wybudowanie szybu "Sobieski", który połączony był przekopem wschodnim z szybem "Juliusz", który pogłębiono do 126 metrów i zaczęto wykorzystywać jako szyb wentylacyjny.

Wydobycie w 1905 roku wyniosło 57,6 tys ton, a cztery lata później już 96,7 tys. ton. W 1906 roku przy kopalni zbudowano elektrownię o mocy 800 kW.

W 1909 zdecydowano zlikwidować kopalnię pod nazwą "Dohms"; w jej miejsce utworzono kopalnię noszącą nazwę przejętą od nazwy wybudowanego kilka lat wcześniej szybu – "Sobieski".
----
Zakład Górniczy Sobieski w dzisiejszym kształcie powstał 4 listopada 1998 roku na bazie majątku produkcyjnego Kopalni Węgla Kamiennego Jaworzno, początkowo jako Zakład Górniczo-Energetyczny Sobieski Jaworzno III. Objął pola eksploatacyjne "Sobieski" i "Piłsudski".

Od 25 stycznia 2005 wszedł w struktury [[Południowy Koncern Węglowy|Południowego Koncernu Węglowego]].

== Kopalnia ==
ZG Sobieski należy do spółki [[Południowy Koncern Węglowy|Południowy Koncern Węglowy S.A.]] i zatrudnia ok. 2800 pracowników (2005 r.). Wydobywa ok. 18000 ton na dobę. Operatywne [[Zasoby naturalne|zasoby]] [[węgiel kamienny|węgla]] wynoszą ok. 134100 tys. ton. Jest to węgiel [[Węgiel kamienny|płomienny]].

{Poziomy wydobywcze znajdują się na głębokości do 650 m. W granicach kopalni pozostaje [[obszar górniczy]] o powierzchni ok. 56,6 km².

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pkwsa.pl/spolka/zg-sobieski/charakterystyka-zakladu ZG Sobieski na stronie Południowego Koncernu Energetycznego S.A.]
== Bibliografia ==
* ''Historia Sobieskiego'' [w:] ""nasze Forum", magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, nr 1(37)/2013

Bronisław Kolbe

2013-01-22T01:02:03Z

Julo:

'''Bronisław Dominik Kolbe''' (ur. 14 lipca 1876 we Włocławku, zm. 18 lutego 1941 w Krakowie) – inżynier górniczy.
[[Plik:BronislawDominikKolbe1876.jpg|thumb|400px|Odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, przechowywany w archiwum we Włocławku. Ojcem chrzestnym został Stefan Szczotkowski, ojciec [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta]].]]
Syn Henryka<ref>W Polskim Słowniku Biograficznym podano imię ojca – Dominik, natomiast w Archiwum Państwowym w Toruniu, oddział we Włocławku, zachował się odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, syna Henryka Kolbe i Bronisławy z Kwiatkowskich. W tym samym archiwum zachowane są dokumenty związane z Dominikiem Kwiatkowskim (ur. ok. 1787), dziadkiem Bronisława Kolbe.</ref> i Bronisławy Gabrieli z Kwiatkowskich, do gimnazjum uczęszczał w Kaliszu, potem dwa lata studiował chemię w Karlsruhe, a od 1899 podjął studia górnicze w Karlsruhe, które ukończył w 1903. W 1904 został głównym inżynierem kopalni "Jerzy" w [[Niwka (Sosnowiec)|Niwce k. Sosnowca]], potem od 1907 do 1911 w KWK "Maria" (Grodziec I), a następnie objął stanowisko naczelnego inżyniera, później zaś dyrektora ds. technicznych w [[Kopalnia "Grodziec" (Będzin-Grodziec)|kopalni "Grodziec"]]. Od 1919 do 1920 podjął pracę w Ministerstwie Przemysłu i Handlu (departament górnictwa). Później zajął się przez dwa lata górnictwem węgla brunatnego, kierując do 1922 Kopalniami Węgla Brunatnego<ref>Kopalnie te zalane zostały w roku 1924.</ref> w Sierakowie. W 1922 został dyrektorem Kopalni Węgla Kamiennego "Jerzy" (dziś nieczynnej) w Dąbrówce Małej. Od roku 1929 kierował należącymi do rodu Hohenlohe zakładami wydobywczo-przetwórczymi, w skład których wchodziła m.in. nieistniejąca już huta cynku i ołowiu w Wełnowcu. Od wybuchu II wojny światowej mieszkał w Krakowie.

Przyrodnią starszą siostrą Bronisława Kolbe była Maria Filomena z Kolbów Szczotkowska, matka [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]] (1877-1943), również inżyniera górniczego, wieloletniego dyrektora Kopalni "Janina" w Libiążu. Bronisław Kolbe był ojcem [[Jerzy Kolbe|Jerzego Kolbe]], profesora AGH.
== Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Bronis%C5%82aw_Kolbe Wikipedia: '''Bronisław Kolbe''']

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Niwką|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Grodźcem|Kolbe, Bronisław]]

Bronisław Kolbe

2013-01-22T01:01:03Z

Julo:

'''Bronisław Dominik Kolbe''' (ur. 14 lipca 1876 we Włocławku, zm. 18 lutego 1941 w Krakowie) – inżynier górniczy.
[[Plik:BronislawDominikKolbe1876.jpg|thumb|400px|Odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, przechowywany w archiwum we Włocławku. Ojcem chrzestnym został Stefan Szczotkowski, ojciec [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta]].]]
Syn Henryka<ref>W Polskim Słowniku Biograficznym podano imię ojca – Dominik, natomiast w Archiwum Państwowym w Toruniu, oddział we Włocławku, zachował się odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, syna Henryka Kolbe i Bronisławy z Kwiatkowskich. W tym samym archiwum zachowane są dokumenty związane z Dominikiem Kwiatkowskim (ur. ok. 1787), dziadkiem Bronisława Kolbe.</ref> i Bronisławy Gabrieli z Kwiatkowskich, do gimnazjum uczęszczał w Kaliszu, potem dwa lata studiował chemię w Karlsruhe, a od 1899 podjął studia górnicze w Karlsruhe, które ukończył w 1903. W 1904 został głównym inżynierem kopalni "Jerzy" w [[Niwka (Sosnowiec)|Niwce k. Sosnowca]], potem od 1907 do 1911 w KWK "Maria" (Grodziec I), a następnie objął stanowisko naczelnego inżyniera, później zaś dyrektora ds. technicznych w kopalni "Grodziec". Od 1919 do 1920 podjął pracę w Ministerstwie Przemysłu i Handlu (departament górnictwa). Później zajął się przez dwa lata górnictwem węgla brunatnego, kierując do 1922 Kopalniami Węgla Brunatnego<ref>Kopalnie te zalane zostały w roku 1924.</ref> w Sierakowie. W 1922 został dyrektorem Kopalni Węgla Kamiennego "Jerzy" (dziś nieczynnej) w Dąbrówce Małej. Od roku 1929 kierował należącymi do rodu Hohenlohe zakładami wydobywczo-przetwórczymi, w skład których wchodziła m.in. nieistniejąca już huta cynku i ołowiu w Wełnowcu. Od wybuchu II wojny światowej mieszkał w Krakowie.

Przyrodnią starszą siostrą Bronisława Kolbe była Maria Filomena z Kolbów Szczotkowska, matka [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]] (1877-1943), również inżyniera górniczego, wieloletniego dyrektora Kopalni "Janina" w Libiążu. Bronisław Kolbe był ojcem [[Jerzy Kolbe|Jerzego Kolbe]], profesora AGH.
== Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Bronis%C5%82aw_Kolbe Wikipedia: '''Bronisław Kolbe''']

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Niwką|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Grodźcem|Kolbe, Bronisław]]

Zygmunt Szczotkowski

2013-01-22T00:56:47Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z górnictwem małopolskim (w Zagłębiu [[Zagłębie Dąbrowskie|Dąbrowskim]] i [[Zagłębie Krakowskie|Krakowskim]]) w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w [[Ziemia chrzanowska|powiecie chrzanowskim]].

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano<ref>Zachował się gryps napisany ołówkiem na świstku wyrwanym z kalendarzyka (kartka z datą 19 października) następującej treści: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/1939_gryps.jpg ''Do Pani Dyrektorowej Szczotkowskiej w Libiążu Zawiadomiono nas, iż o ile do 4ej po południu dziś nie wykryje się, kto przeciął druty, otwarte będzie dalsze postępowanie. To kończy się zwykle krótko. Bądź tu koło tej godziny i informuj się. W najgorszym wypadku chciałbym Marychno zobaczyć Cię raz jeszcze. Niestety ani Hani, Adasia i Mamy zobaczyć nie mogę. Ściskam Was wszystkich bardzo i bardzo serdecznie. Jak Bóg da, tak będzie. Zygmunt Nie mam nic do picia.'']</ref>. Ponieważ – oprócz [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:20VII1939-Libiaz-nr2.jpg wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów] – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szczotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego (1920-1981), i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).
==Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2013-01-22T00:54:05Z

Julo: lit.

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z górnictwem małopolskim (w Zagłębiu [[Zagłębie Dąbrowskie|Dąbrowskim]] i [[Zagłębie Krakowskie|Krakowskim]]) w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w [[Ziemia chrzanowska|powiecie chrzanowskim]].

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano<ref>Zachował się gryps napisany ołówkiem na świstku wyrwanym z kalendarzyka (kartka z datą 19 października) następującej treści: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/1939_gryps.jpg ''Do Pani Dyrektorowej Szczotkowskiej w Libiążu Zawiadomiono nas, iż o ile do 4ej po południu dziś nie wykryje się, kto przeciął druty, otwarte będzie dalsze postępowanie. To kończy się zwykle krótko. Bądź tu koło tej godziny i informuj się. W najgorszym wypadku chciałbym Marychno zobaczyć Cię raz jeszcze. Niestety ani Hani, Adasia i Mamy zobaczyć nie mogę. Ściskam Was wszystkich bardzo i bardzo serdecznie. Jak Bóg da, tak będzie. Zygmunt Nie mam nic do picia.'']</ref>. Ponieważ – oprócz [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:20VII1939-Libiaz-nr2.jpg wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów] – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szczotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).
==Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2013-01-22T00:53:37Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z górnictwem małopolskim (w Zagłębiu [[Zagłębie Dąbrowskie|Dąbrowskim]] i [[Zagłębie Krakowskie|Krakowskim]]) w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w [[Ziemia chrzanowska|powiecie chrzanowskim]].

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano<ref>Zachował się gryps napisany ołówkiem na świstku wyrwanym z kalendarzyka (kartka z datą 19 października) następującej treści: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/1939_gryps.jpg ''Do Pani Dyrektorowej Szczotkowskiej w Libiążu Zawiadomiono nas, iż o ile do 4ej po południu dziś nie wykryje się, kto przeciął druty, otwarte będzie dalsze postępowanie. To kończy się zwykle krótko. Bądź tu koło tej godziny i informuj się. W najgorszym wypadku chciałbym Marychno zobaczyć Cię raz jeszcze. Niestety ani Hani, Adasia i Mamy zobaczyć nie mogę. Ściskam Was wszystkich bardzo i bardzo serdecznie. Jak Bóg da, tak będzie. Zygmunt Nie mam nic do picia.'']</ref>. Ponieważ – oprócz [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:20VII1939-Libiaz-nr2.jpg wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów] – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).
==Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Jerzy Kolbe

2012-12-31T21:06:53Z

Julo:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jerzy Kolbe
|pseudonim =
|grafika = Kolbe Jerzy.jpg
|opis grafiki = Jerzy Kolbe
|podpis =
|data urodzenia = [[1906]]
|miejsce urodzenia = [[Grodziec (Będzin)]]
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = [[1977]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku = Katowice
|zawód = inżynier górniczy
|odznaczenia = Złoty Krzyż Zasługi (2x) Krzyż Komandorski OOP Krzyż Kawalerski OOP (2x)
|www =
}}
'''Jerzy Kolbe''' (ur. 3 listopada 1906 w Grodźcu, zm. 12 kwietnia 1977 w Katowicach) – inżynier górnik, profesor krakowskiej AGH.

Jego rodzicami byli [[Bronisław Kolbe]], inżynier górniczy i Paulina z Monsiorskich, siostra [[Wiktor Monsiorski|Wiktora Monsiorskiego]]. Świadectwo dojrzałości otrzymał w gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie w roku 1924, zaś studia w krakowskiej Akademii Górniczej (poprzedniczki AGH) ukończył – z wynikiem bardzo dobrym – w roku 1930, otrzymując dyplom inżyniera górniczego. Praktyki studenckie odbywał w kopalniach "[[Kopalnia "Grodziec" (Będzin-Grodziec)|Grodziec]]", "Wujek" i we francuskim Nœux-les-Mines. W roku 1931 pracował (jako robotnik) w amerykańskich kopalniach Barney i Gamma we Flat Creek (Alabama). W 1932 wrócił do Polski i do 1933 pracował m.in. jako sztygar oddziałowy w kopalniach "Siemianowice", "Rydułtowy" i "Anna"<ref>Dziś Kopalnia Węgla Kamiennego Rydułtowy-Anna</ref>. Później (1934-1939) pracował w dyrekcji S.A. Godula i Wirek, Kopalnie w Chebziu i Katowicach. Firma ta była właścicielem kopalni "Lithandra" i "Hillebrand" (połączonych pod nazwą "Wanda-Lech"<ref>Dziś Kopalnia Węgla Kamiennego Pokój</ref>) oraz "Karol" i "Paweł"<ref>Kopalnie"Paweł" ("Paulus") w Rudzie Chebzie i "Karol" ("Gotthard") w Orzegowie były częścią zakładu o nazwie "Paulus Hohenzollern"; kopalnia "Karol" w 1970 przyłączona została do KWK Szombierki</ref>. Pod koniec tego okresu przed wybuchem II wojny światowej kierował inspekcją kopalń.
W czasie wojny początkowo był bez pracy, później podjął pracę w archiwum i registraturze kopalni "Grodziec"; w 1943 wyjechał do Krakowa, gdzie pracował Oddziale Techniki Cieplnej Państwowego Instytutu Badawczego<ref>Instytut ten był pozostałością po Akademii Górniczej w Krakowie</ref>.

Od lutego 1945 pracował przy przejmowaniu i uruchamianiu kopalni "Polska" w Świętochłowicach i "Śląsk" w Chropaczowie. W marcu 1945 przeszedł do Centralnego Zarządu Przemysłu Węglowego w Katowicach na stanowisko kierownika Wydziału Planowania, skąd w roku następnym awansował na szczebel dyrektora Działu Planowania zarządzającego siedmioma specjalistycznymi wydziałami. W 1950 (już po przekształceniu Centralnego Zarządu w Ministerstwo Górnictwa i Energetyki) został wicedyrektorem Departamentu Planowania, skąd w 1955 przeszedł na równorzędne stanowisko w Departamencie Inwestycji, a w 1958 awansował na stanowisko dyrektora tego departamentu. W grudniu 1964 został mianowany dyrektorem generalnym w Ministerstwie Gospodarki i Energetyki.

Równolegle ze swą pracą w administracji przemysłowej pracował także (od 1946) jako nauczyciel akademicki w AGH. W marcu 1955 obronił pracę kandydacką, za co w październiku tegoż roku otrzymał stopień kandydata (równoznaczny z dzisiejszym stopniem doktora) nauk technicznych. W 1956 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego (wcześniej, we wrześniu 1954 nominowano go na zastępcę profesora), a od 1960 został kierownikiem Zakładu Ekonomiki i Planowania w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Górnictwa AGH.

Na emeryturę przeszedł, w związku z długotrwałą chorobą, 1 stycznia 1970 roku.

Opublikował ponad 80 prac z dziedziny planowania, inwestycji, ekonomiki, technologii i mechaniki górnictwa itp. Był też autorem 37 recenzji prac doktorskich i rozpraw habilitacyjnych. Uhonorowany został najwyższymi odznaczeniami państwowymi, w tym Orderem Odrodzenia Polski (Krzyżem Komandorskim oraz dwukrotnie Krzyżem Kawalerskim) i Krzyżem Zasługi (Złotym, dwukrotnie).

Żonaty z Małgorzatą Donau; mieli synów Witolda (ekonomistę, ur. 1939) i Janusza (górnika, ur. 1943, zm. tragicznie w 1970 po kilku dniach pracy w kopalni k. Cagliari na Sardynii).
== Źródła ==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Kolbe Wikipedia], za: Wspomnienie pośmiertne [w:] "Przegląd Górniczy" 1978 r., str. 188-189
== Przypisy ==
<references />

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Kolbe, Bronisław]]

Bronisław Kolbe

2012-12-31T21:05:48Z

Julo:

'''Bronisław Dominik Kolbe''' (ur. 14 lipca 1876 we Włocławku, zm. 18 lutego 1941 w Krakowie) – inżynier górniczy.
[[Plik:BronislawDominikKolbe1876.jpg|thumb|400px|Odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, przechowywany w archiwum we Włocławku. Ojcem chrzestnym został Stefan Szczotkowski, ojciec [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta]].]]
Syn Henryka<ref>W Polskim Słowniku Biograficznym podano imię ojca – Dominik, natomiast w Archiwum Państwowym w Toruniu, oddział we Włocławku, zachował się odpis aktu chrztu Bronisława Dominika Kolbe, syna Henryka Kolbe i Bronisławy z Kwiatkowskich. W tym samym archiwum zachowane są dokumenty związane z Dominikiem Kwiatkowskim (ur. ok. 1787), dziadkiem Bronisława Kolbe.</ref> i Bronisławy Gabrieli z Kwiatkowskich, do gimnazjum uczęszczał w Kaliszu, potem dwa lata studiował chemię w Karlsruhe, a od 1899 podjął studia górnicze w Karlsruhe, które ukończył w 1903. W 1904 został głównym inżynierem kopalni "Jerzy" w Niwce k. Sosnowca, potem od 1907 do 1911 w KWK "Maria" (Grodziec I), a następnie objął stanowisko naczelnego inżyniera, później zaś dyrektora ds. technicznych w kopalni "Grodziec". Od 1919 do 1920 podjął pracę w Ministerstwie Przemysłu i Handlu (departament górnictwa). Później zajął się przez dwa lata górnictwem węgla brunatnego, kierując do 1922 Kopalniami Węgla Brunatnego<ref>Kopalnie te zalane zostały w roku 1924.</ref> w Sierakowie. W 1922 został dyrektorem Kopalni Węgla Kamiennego "Jerzy" (dziś nieczynnej) w Dąbrówce Małej. Od roku 1929 kierował należącymi do rodu Hohenlohe zakładami wydobywczo-przetwórczymi, w skład których wchodziła m.in. nieistniejąca już huta cynku i ołowiu w Wełnowcu. Od wybuchu II wojny światowej mieszkał w Krakowie.

Przyrodnią starszą siostrą Bronisława Kolbe była Maria Filomena z Kolbów Szczotkowska, matka [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]] (1877-1943), również inżyniera górniczego, wieloletniego dyrektora Kopalni "Janina" w Libiążu. Bronisław Kolbe był ojcem [[Jerzy Kolbe|Jerzego Kolbe]], profesora AGH.
== Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Bronis%C5%82aw_Kolbe Wikipedia: '''Bronisław Kolbe''']

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Niwką|Kolbe, Bronisław]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Grodźcem|Kolbe, Bronisław]]

Jerzy Kolbe

2012-12-31T19:10:06Z

Julo: Utworzył nową stronę „{{Biogram infobox |imię i nazwisko = Jerzy Kolbe |pseudonim = |grafika = Kolbe Jerzy.jpg |opis grafiki = Jerzy Kolbe |podpis = |data urodzenia = 1906 |miejsce urod...”

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jerzy Kolbe
|pseudonim =
|grafika = Kolbe Jerzy.jpg
|opis grafiki = Jerzy Kolbe
|podpis =
|data urodzenia = [[1906]]
|miejsce urodzenia = [[Grodziec (Będzin)]]
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = [[1977]]
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci =
|miejsce spoczynku = Katowice
|zawód = inżynier górniczy
|odznaczenia = Złoty Krzyż Zasługi (2x) Krzyż Komandorski OOP Krzyż Kawalerski OOP (2x)
|www =
}}
'''Jerzy Kolbe''' (ur. 3 listopada 1906 w Grodźcu, zm. 12 kwietnia 1977 w Katowicach) – inżynier górnik, profesor krakowskiej AGH.

Jego rodzicami byli [[Bronisław Kolbe]], inżynier górniczy i Paulina z Monsiorskich, siostra [[Wiktor Monsiorski|Wiktora Monsiorskiego]]. Świadectwo dojrzałości otrzymał w gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie w roku 1924, zaś studia w krakowskiej Akademii Górniczej (poprzedniczki AGH) ukończył – z wynikiem bardzo dobrym – w roku 1930, otrzymując dyplom inżyniera górniczego. Praktyki studenckie odbywał w kopalniach "[[Kopalnia "Grodziec" (Będzin-Grodziec)|Grodziec]]", "Wujek" i we francuskim Nœux-les-Mines. W roku 1931 pracował (jako robotnik) w amerykańskich kopalniach Barney i Gamma we Flat Creek (Alabama). W 1932 wrócił do Polski i do 1933 pracował m.in. jako sztygar oddziałowy w kopalniach "Siemianowice", "Rydułtowy" i "Anna"<ref>Dziś Kopalnia Węgla Kamiennego Rydułtowy-Anna</ref>. Później (1934-1939) pracował w dyrekcji S.A. Godula i Wirek, Kopalnie w Chebziu i Katowicach. Firma ta była właścicielem kopalni "Lithandra" i "Hillebrand" (połączonych pod nazwą "Wanda-Lech"<ref>Dziś Kopalnia Węgla Kamiennego Pokój</ref>) oraz "Karol" i "Paweł"<ref>Kopalnie"Paweł" ("Paulus") w Rudzie Chebzie i "Karol" ("Gotthard") w Orzegowie były częścią zakładu o nazwie "Paulus Hohenzollern"; kopalnia "Karol" w 1970 przyłączona została do KWK Szombierki</ref>. Pod koniec tego okresu przed wybuchem II wojny światowej kierował inspekcją kopalń.
W czasie wojny początkowo był bez pracy, później podjął pracę w archiwum i registraturze kopalni "Grodziec"; w 1943 wyjechał do Krakowa, gdzie pracował Oddziale Techniki Cieplnej Państwowego Instytutu Badawczego<ref>Instytut ten był pozostałością po Akademii Górniczej w Krakowie</ref>.

Od lutego 1945 pracował przy przejmowaniu i uruchamianiu kopalni "Polska" w Świętochłowicach i "Śląsk" w Chropaczowie. W marcu 1945 przeszedł do Centralnego Zarządu Przemysłu Węglowego w Katowicach na stanowisko kierownika Wydziału Planowania, skąd w roku następnym awansował na szczebel dyrektora Działu Planowania zarządzającego siedmioma specjalistycznymi wydziałami. W 1950 (już po przekształceniu Centralnego Zarządu w Ministerstwo Górnictwa i Energetyki) został wicedyrektorem Departamentu Planowania, skąd w 1955 przeszedł na równorzędne stanowisko w Departamencie Inwestycji, a w 1958 awansował na stanowisko dyrektora tego departamentu. W grudniu 1964 został mianowany dyrektorem generalnym w Ministerstwie Gospodarki i Energetyki.

Równolegle ze swą pracą w administracji przemysłowej pracował także (od 1946) jako nauczyciel akademicki w AGH. W marcu 1955 obronił pracę kandydacką, za co w październiku tegoż roku otrzymał stopień kandydata (równoznaczny z dzisiejszym stopniem doktora) nauk technicznych. W 1956 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego (wcześniej, we wrześniu 1954 nominowano go na zastępcę profesora), a od 1960 został kierownikiem Zakładu Ekonomiki i Planowania w Katedrze Ekonomiki i Organizacji Górnictwa AGH.

Na emeryturę przeszedł, w związku z długotrwałą chorobą, 1 stycznia 1970 roku.

Opublikował ponad 80 prac z dziedziny planowania, inwestycji, ekonomiki, technologii i mechaniki górnictwa itp. Był też autorem 37 recenzji prac doktorskich i rozpraw habilitacyjnych. Uhonorowany został najwyższymi odznaczeniami państwowymi, w tym Orderem Odrodzenia Polski (Krzyżem Komandorskim oraz dwukrotnie Krzyżem Kawalerskim) i Krzyżem Zasługi (Złotym, dwukrotnie).

Żonaty z Małgorzatą Donau; mieli synów Witolda (ekonomistę, ur. 1939) i Janusza (górnika, ur. 1943, zm. tragicznie w 1970 po kilku dniach pracy w kopalni k. Cagliari na Sardynii).
== Źródło ==
*Wspomnienie pośmiertne [w:] "Przegląd Górniczy" 1978 r., str. 188-189
== Przypisy ==
<references />

[[Kategoria:Zagłębiowskie Biogramy|Kolbe, Bronisław]]

Plik:Kolbe Jerzy.jpg

2012-12-31T19:04:31Z

Julo: Jerzy Kolbe

Jerzy Kolbe

Plik:Wiktor Monsiorski.jpg

2012-12-31T07:10:30Z

Julo: przesłano nową wersję pliku „Plik:Wiktor Monsiorski.jpg“: wersja lepszej jakości

https://forum.ioh.pl/viewtopic.php?p=241622&sid=9945a05acdf1c1f851c08e3c540d7357
[[Kategoria:Portret]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-09-26T19:47:18Z

Julo: przypis, linki zewn.

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z górnictwem małopolskim (w Zagłębiu [[Zagłębie Dąbrowskie|Dąbrowskim]] i [[Zagłębie Krakowskie|Krakowskim]]) w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano<ref>Zachował się gryps napisany ołówkiem na świstku wyrwanym z kalendarzyka (kartka z datą 19 października) następującej treści: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9b/1939_gryps.jpg ''Do Pani Dyrektorowej Szczotkowskiej w Libiążu Zawiadomiono nas, iż o ile do 4ej po południu dziś nie wykryje się, kto przeciął druty, otwarte będzie dalsze postępowanie. To kończy się zwykle krótko. Bądź tu koło tej godziny i informuj się. W najgorszym wypadku chciałbym Marychno zobaczyć Cię raz jeszcze. Niestety ani Hani, Adasia i Mamy zobaczyć nie mogę. Ściskam Was wszystkich bardzo i bardzo serdecznie. Jak Bóg da, tak będzie. Zygmunt Nie mam nic do picia.'']</ref>. Ponieważ – oprócz [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:20VII1939-Libiaz-nr2.jpg wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów] – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).
==Przypisy==
<references />
== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego (Sosnowiec)

2012-09-08T14:44:00Z

Julo:

'''Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego''' - utworzona w Sosnowcu, druga na ziemiach polskich (pierwszą była stacja utworzona w [[1908]] na Górnym Śląsku, w Bytomiu) stacja ratownictwa dla kopalń Zagłębia Dąbrowskiego.

Wniosek o jej utworzenie zgłosił [[31 października]] [[1909]] roku Komitet Naukowy przy Radzie Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Królestwie Polskim. Na przyspieszenie decyzji o akceptacji wniosku wpłynął duży pożar w [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]], którego gaszenie – przy wykorzystaniu ratowników okolicznych kopalń oraz sprzętu dostarczonego ze stacji ratowniczej w Bytomiu – przedłużało się m.in. z powodu braku odpowiedniego przeszkolenia, i niedostatecznej organizacji działań. Spore straty poniesione podczas tej akcji przekonały VII Zjazd Przemysłowców Górniczych obradujący w maju 1910, aby powołać specjalną komisję do realizacji tego przedsięwzięcia. 18 maja na jej przewodniczącego Zjazd powołał niespełna 33-letniego wówczas inż. [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]], kierującego w owym czasie kopalnią „Saturn”. Grunty pod budowę obiektu (przy dzisiejszej przy ul. 1 Maja w Sosnowcu) przekazało w dzierżawę Towarzystwo „Hrabia Renard”; w II połowie 1910 rozpoczęto budowę Stacji wg projektu Z. Szczotkowskiego, a zakończono ją niespełna rok później. Na koszta budowy, wynoszące 28 tysięcy rubli, złożyli się właściciele kopalń Zagłębia Dąbrowskiego i to oni także oddelegowali ze swoich kopalń ratowników dyżurujących w drużynie Stacji.

[[10 lipca]] [[1911]] Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego w Sosnowcu rozpoczęła swoją działalność, a jej pierwszym kierownikiem był inż. górnik Józef Juroff. Od tego czasu zapewniała pomoc kopalniom funkcjonującym na terenie Zagłębia, a po pierwszej wojnie światowej stała się głównym ośrodkiem ratownictwa górniczego w Polsce<ref>Stacja w Bytomiu pozostawała w dwudziestoleciu międzywojennym poza granicami Polski, w Niemczech</ref>. Po zakończeniu II wojny światowej, w roku [[1947]], sosnowiecka Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego przekształcona została w Okręgową Stację Ratownictwa Górniczego, podlegającą Centralnej Stacji w Bytomiu. Jako stacja okręgowa funkcjonowała do [[31 marca]] [[1999]], kiedy po niespełna 89 latach funkcjonowania została zlikwidowana.

==Przypisy==
<references />
== Źródło ==
*Bogdan Ćwięk, ''„Górnictwo polskie XX wieku. Tom I. Lata 1900-1950”'', 2009, str. 59-60

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego (Sosnowiec)

2012-09-08T14:41:54Z

Julo: Utworzył nową stronę „'''Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego''' - utworzona w Sosnowcu, druga na ziemiach polskich (pierwszą była stacja utworzona w 1908 na Górnym Śląsku, w By...”

'''Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego''' - utworzona w Sosnowcu, druga na ziemiach polskich (pierwszą była stacja utworzona w [[1908]] na Górnym Śląsku, w Bytomiu) stacja ratownictwa dla kopalń Zagłębia Dąbrowskiego.

Wniosek o jej utworzenie zgłosił [[31 października]] [[1909]] roku Komitet Naukowy przy Radzie Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Królestwie Polskim. Na przyspieszenie decyzji o akceptacji wniosku wpłynął duży pożar w [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]], którego gaszenie – przy wykorzystaniu ratowników okolicznych kopalń oraz sprzętu dostarczonego ze stacji ratowniczej w Bytomiu – przedłużało się m.in. z powodu braku odpowiedniego przeszkolenia, organizacji działań. Spore straty poniesione podczas tej akcji przekonały Zjazd Przemysłowców Górniczych odbywających w maju 1910 swój VII Zjazd, aby powołać specjalną komisję do realizacji tego przedsięwzięcia. 18 maja na jej przewodniczącego Zjazd powołał niespełna 33-letniego wówczas inż. [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]], kierującego w owym czasie kopalnią „Saturn”. Grunty pod budowę obiektu (przy dzisiejszej przy ul. 1 Maja w Sosnowcu) przekazało w dzierżawę Towarzystwo „Hrabia Renard”; w II połowie 1910 rozpoczęto budowę Stacji wg projektu Z. Szczotkowskiego, a zakończono ją niespełna rok później. Na koszta budowy, wynoszące 28 tysięcy rubli, złożyli się właściciele kopalń Zagłębia Dąbrowskiego i to oni także oddelegowali ze swoich kopalń ratowników dyżurujących w drużynie Stacji.

[[10 lipca]] [[1911]] Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego w Sosnowcu rozpoczęła swoją działalność, a jej pierwszym kierownikiem był inż. górnik Józef Juroff. Od tego czasu zapewniała pomoc kopalniom funkcjonującym na terenie Zagłębia, a po pierwszej wojnie światowej stała się głównym ośrodkiem ratownictwa górniczego w Polsce<ref>Stacja w Bytomiu pozostawała w dwudziestoleciu międzywojennym poza granicami Polski, w Niemczech</ref>. Po zakończeniu II wojny światowej, w roku [[1947]], sosnowiecka Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego przekształcona została w Okręgową Stację Ratownictwa Górniczego, podlegającą Centralnej Stacji w Bytomiu. Jako stacja okręgowa funkcjonowała do [[31 marca]] [[1999]], kiedy po niespełna 89 latach funkcjonowania została zlikwidowana.

==Przypisy==
<references />
== Źródło ==
*Bogdan Ćwięk, ''„Górnictwo polskie XX wieku. Tom I. Lata 1900-1950”'', 2009, str. 59-60

Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)

2012-09-08T13:35:06Z

Julo:

'''Kopalnia "Adela"''' (wcześniej '''kopalnia "Nierada"''') - kopalnia węgla brunatnego w [[Nierada (Myszków)|Nieradzie]] (obecnie dzielnica [[Myszków|Myszkowa]]), była eksploatowana w latach [[1900]]-[[1924]].

==Historia==
Kopalnia pracowała do stycznia [[1924]] roku.

Kopalnia "Nierada" utworzona została w roku 1900; należała do Piotra Strzeszewskiego. Poziom produkcji wynosił w niej zazwyczaj kilkanaście tysięcy ton rocznie (np. w 1913 - 18,2 tys. t, w 1920 r. - 17,2 tys. ton), a w szczytowym pod tym względem roku 1907 wyniosła 48,3 tys. ton. 20 września 1917 r. [[Zygmunt Szczotkowski]] wydzierżawił od Piotra Strzeszewskiego prawa eksploatacji w kopalni węgla brunatnego "Nierada". W latach 1921-1922 węgiel eksploatował w niej Maksymilian Cederbaum (który później był współwłaścicielem kopalni węgla kamiennego „Maksymilian I” w Dąbrowie Górniczej) oraz Oppenheim.

Kopalnia "Adela" utworzona w Nieradzie w 1922 należała do '''Władysława Modzelewskiego''' z Pochulanki, który zorganizował w roku [[1923]] dla jej eksploatacji spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą ''Nieradzkie Towarzystwo Przemysłowo-Górnicze''. Maksymalna produkcja kopalni "Adela" przypadła na rok [[1923]] i wyniosła 17607 ton węgla.

==Galeria==
<gallery>
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>

==Bibliografia==
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich]]''. Katowice [[1972]].
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich (Wyd. II)]]''. Katowice [[1984]].
*''[[Przegląd Górniczo-Hutniczy]]'', Rocznik: [[1923]].
* ''Kwartalnik historii kultury materialnej'', Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk), Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Tom 55, Warszawa 2007; str. 326
* [http://www.mrzyglod.info/index.php?option=com_content&view=article&id=59:marian-kotarski-vademecum-krajoznawcze-ziemi-myszkowskiej-wyd-2007-&catid=34:historia&Itemid=58 Vademecum krajoznawcze ziemi myszkowskiej]

--[[Użytkownik:Grzegorz Onyszko|Grzegorz Onyszko]]
[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Myszkowie|A, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Powiecie Myszkowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria: Zakłady przemysłowe]]

Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)

2012-09-08T13:23:11Z

Julo:

'''Kopalnia "Adela"''' (wcześniej '''kopalnia "Nierada"''') - kopalnia węgla brunatnego w [[Nierada (Myszków)|Nieradzie]] (obecnie dzielnica [[Myszków|Myszkowa]]), była eksploatowana do roku [[1924]].

==Historia==
Kopalnia pracowała do stycznia [[1924]] roku.

Kopalnia "Nierada" utworzona została w roku 1900; należała do Piotra Strzeszewskiego. Poziom produkcji wynosił w niej zazwyczaj kilkanaście tysięcy ton rocznie (np. w 1913 - 18,2 tys. t, w 1920 r. - 17,2 tys. ton), a w szczytowym pod tym względem roku 1907 wyniosła 48,3 tys. ton. 20 września 1917 r. [[Zygmunt Szczotkowski]] wydzierżawił od Piotra Strzeszewskiego prawa eksploatacji w kopalni węgla brunatnego "Nierada". W latach 1921-1922 węgiel eksploatował w niej Maksymilian Cederbaum (który później był współwłaścicielem kopalni węgla kamiennego „Maksymilian I” w Dąbrowie Górniczej) oraz Oppenheim.

Kopalnia "Adela" utworzona w Nieradzie w 1922 należała do '''Władysława Modzelewskiego''' z Pochulanki, który zorganizował w roku [[1923]] dla jej eksploatacji spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą ''Nieradzkie Towarzystwo Przemysłowo-Górnicze''. Maksymalna produkcja kopalni "Adela" przypadła na rok [[1923]] i wyniosła 17607 ton węgla.

==Galeria==
<gallery>
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>

==Bibliografia==
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich]]''. Katowice [[1972]].
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich (Wyd. II)]]''. Katowice [[1984]].
*''[[Przegląd Górniczo-Hutniczy]]'', Rocznik: [[1923]].
* ''Kwartalnik historii kultury materialnej'', Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk), Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Tom 55, Warszawa 2007; str. 326
* [http://www.mrzyglod.info/index.php?option=com_content&view=article&id=59:marian-kotarski-vademecum-krajoznawcze-ziemi-myszkowskiej-wyd-2007-&catid=34:historia&Itemid=58 Vademecum krajoznawcze ziemi myszkowskiej]

--[[Użytkownik:Grzegorz Onyszko|Grzegorz Onyszko]]
[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Myszkowie|A, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Powiecie Myszkowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria: Zakłady przemysłowe]]

Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)

2012-09-08T13:06:18Z

Julo:

'''Kopalnia "Adela"''' (kopalnia "Nierada") - kopalnia węgla brunatnego w [[Nierada (Myszków)|Nieradzie]] (obecnie dzielnica [[Myszków|Myszkowa]]), była eksploatowana do roku [[1924]].

==Historia==
Kopalnia pracowała do stycznia [[1924]] roku.

20 września 1917 r. [[Zygmunt Szczotkowski]] wydzierżawił od Piotra Strzeszewskiego prawa eksploatacji w kopalni węgla brunatnego "Nierada". W latach 1921-1922 węgiel eksploatował w niej Maksymilian Cederbaum, który później był współwłaścicielem kopalni węgla kamiennego „Maksymilian I” w Dąbrowie Górniczej

Kopalnia "Adela" utworzona w 1922 należała do '''Władysława Modzelewskiego''' z Pochulanki, który zorganizował w roku [[1923]] dla jej eksploatacji spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą ''Nieradzkie Towarzystwo Przemysłowo-Górnicze''.

==Wydobycie==
Maksymalna produkcja kopalni przypadła na rok [[1923]] i wyniosła 17607 ton węgla.

==Galeria==
<gallery>
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis zdjęcia:
</gallery>

==Bibliografia==
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich]]''. Katowice [[1972]].
*[[Jerzy Jaros|Jaros Jerzy]]: ''[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich (Wyd. II)]]''. Katowice [[1984]].
*''[[Przegląd Górniczo-Hutniczy]]'', Rocznik: [[1923]].
* ''Kwartalnik historii kultury materialnej'', Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk), Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Tom 55, Warszawa 2007; str. 326

--[[Użytkownik:Grzegorz Onyszko|Grzegorz Onyszko]]
[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Myszkowie|A, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Powiecie Myszkowskim|M, Kopalnia "Adela" (Myszków-Nierada)]]
[[Kategoria: Zakłady przemysłowe]]

Kopalnia "Maksymilian I" (Dąbrowa Górnicza)

2012-09-08T12:44:47Z

Julo: Utworzył nową stronę „'''Kopalnia "Maksymilian I"''' - kopalnia węgla kamiennego w Dąbrowie Górniczej, której współwłaścicielami w latach 20. XX wieku byli Mak...”

'''Kopalnia "Maksymilian I"''' - kopalnia węgla kamiennego w [[Dąbrowa Górnicza|Dąbrowie Górniczej]], której współwłaścicielami w latach 20. XX wieku byli Maksymilian Cederbaum i Czesław Suszyński.

== Źródło ==
*[[Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich (Wyd. II)|Jerzy Jaros, „Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich”, wyd.II, Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1984, ISBN 83-00-00648-6]], str. 179

Plik:BronislawDominikKolbe1876.jpg

2012-08-10T20:46:11Z

Julo:

Odpis aktu chrztu Bronisława Kolbe, przechowywany w archiwum we Włocławku.

Po lewej u dołu widoczne podpisy, m.in. Henryka Kolbe i Stefana Szczotkowskiego.

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T05:56:41Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z górnictwem małopolskim (w Zagłębiu [[Zagłębie Dąbrowskie|Dąbrowskim]] i [[Zagłębie Krakowskie|Krakowskim]]) w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:59:23Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd przyrodnia siostra inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką podczas wycieczki na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:57:36Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.
[[Plik:ZSzczotkowski1935.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1935]]
Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Plik:ZSzczotkowski1935.jpg

2012-08-06T02:56:13Z

Julo: Zygmunt Szczotkowski w r. 1935 Kategoria:Zygmunt Szczotkowski

Zygmunt Szczotkowski w r. 1935
[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski]]

Plik:Zszczotkowski1905.jpg

2012-08-06T02:55:44Z

Julo:

Zygmunt Szczotkowski w r. 1905
[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:50:10Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na [[:Plik:1901 Swidelstwo (Dabrowa).jpg|egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego]], co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:46:51Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Już w marcu 1900 [[:Plik:1900 angaz do Niwki.jpg|podjął pierwszą swoją pracę]]: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). Jeszcze pod koniec studiów albo zaraz po studiach snuł plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego, co ugruntowało mu pozycję na Niwce. W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

[[:Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg|''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]'']]

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Plik:1913 Saturn przyjecie dymisji.jpg

2012-08-06T02:38:51Z

Julo: Przyjęcie dymisji Zygmunta Szczotkowskiego z pracy w "Saturnie". Kategoria:Zygmunt Szczotkowski

Przyjęcie dymisji [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]] z pracy w "Saturnie".
[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:26:26Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Zaraz po studiach zaczął snuć plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego. Po tym mógł podjąć pierwszą swoją pracę: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]''

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni (ktoś zerwał przewody instalacji elektrycznej) i na krótko - wraz z kilkoma innymi poważanymi obywatelami - zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, a wkrótce okazało się, że przewody zerwane zostały przypadkowo, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:22:18Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Zaraz po studiach zaczął snuć plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego. Po tym mógł podjąć pierwszą swoją pracę: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]''

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni i na krótko zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomniane wcześniej córki, Miłosławę (ur. w 1908 r. i prawdopodobnie zmarłą w dzieciństwie) oraz Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:19:02Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Zaraz po studiach zaczął snuć plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego. Po tym mógł podjąć pierwszą swoją pracę: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

''[...] Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]''

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego (której powstawanie, na podstawie decyzji VII Zjazdu Przemysłowców Górnictwa, w latach 1910-1911 osobiście planował i nadzorował) stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, i odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni i na krótko zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomnianą wcześniej córkę, Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:12:44Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Zaraz po studiach zaczął snuć plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego. Po tym mógł podjąć pierwszą swoją pracę: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl, córkę naczelnego lekarza Warszawy i zarazem przyrodnika-entomologa Jana Sznabla, z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

''[...]Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]''

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni i na krótko zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomnianą wcześniej córkę, Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Zygmunt Szczotkowski

2012-08-06T02:08:58Z

Julo:

'''Zygmunt Franciszek Szczotkowski''' herbu Łodzia, przez niemal całe międzywojenne dwudziestolecie związany z Ziemią Chrzanowską był postacią wielce nietuzinkową. Choć ród swój wywodził z Łatgalii w guberni witebskiej, to urodził się w Warszawie, do szkół chodził we Włocławku, maturę zdał w Warszawie, studiował w Akademii Górniczej w austriackim Leoben, ale niemal całe zawodowe życie związał z [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiem]] i z górnictwem małopolskim, w tym większość z kopalnią „Janina” w Libiążu w powiecie chrzanowskim.

Urodził się we wrześniu 1877 (wg kalendarza juliańskiego obowiązującego w zaborze rosyjskim – 5.IX, a wg naszego kalendarza – 17.IX). Dziadek jego Alfons Stefanowicz (zmarły w 1846) wywodził się ze szlachty inflanckiej i ożenił się z Gryzeldą Magnuszewską; z tego związku na świat przyszedł ojciec Zygmunta, Stefan-Wincenty Andrzej (ur. 1.2.1843), który był rezydentem majątku rodzinnego Stefanowo k. Włocławka, oraz jego młodszy brat, a stryj Zygmunta: Jan-Mateusz (ur. 26.6.1845, zm. 28.12.1928), który miał majątek w powiecie lucyńskim (dziś rejon miasta Ludza, pol. Lucyn, na Łotwie). W księgach miejskich w Lucynie do dziś zachowały się oryginalne zapisy o śmierci i pochówku stryja i stryjenki Zygmunta: oboje zresztą zapisani tam są jako obywatele łotewscy pochodzenia polskiego.

Ojciec Zygmunta był urzędnikiem kolejowym; zmarł jednak (na gruźlicę) kiedy chłopiec był jeszcze małym dzieckiem, w 1879. Wychowywała go matka, Maria Filomena z d. Kolbe, skądinąd ciotka inż. [[Bronisław Kolbe|Bronisława Kolbe]], przedwojennego dyrektora paru kopalni w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] i na [[Śląsk]]u. Do szkół zaczął Zygmunt chodzić najpierw we Włocławku (jak sam opowiadał kilkukilometrowy dystans ze Stefanowa zdarzało mu się pokonywać pieszo). Maturę jednak zdawał (w 1896) w warszawskim gimnazjum realnym, bo starając się podreperować budżet matka próbowała – w związku z niedawno wybudowaną (1877) linią Kolei Nadwiślańskiej – skorzystać na koniunkturze na parcele w okolicach Otwocka. Niestety, plany te spaliły na panewce: zamiast zyskać – straciła część majątku i zmuszona została do wyprzedaży cenniejszych rodzinnych pamiątek. Wsparcia rodzinie udzielał stryj Zygmunta, który zadbał m.in. o to, by chłopiec wyposażony był w niezbędne dokumenty (których zmarły przedwcześnie ojciec nie zdążył synowi zapewnić), dzięki którym możliwa była jego dalsza edukacja.

Studia w prestiżowej Cesarsko-Królewskiej Akademii Górniczej (Kaiserlich Königliche Berg-Akademie) w Leoben zakończył egzaminem państwowym i dyplomem inżyniera górnika otrzymanym 24 lutego 1900 r. Do dziś zachował się w domowym archiwum telegram, nadany w Austrii do matki w Warszawie, zawierający jedno słowo: „zdałem”. Na pożółkłym formularzu odczytać można czas nadania i odebrania wiadomości: co zabawne, ze względu na różnicę stosowanych w Austrii i w zaborze rosyjskim kalendarzy, telegram nadany 24 lutego przyjęty został w Warszawie 12 lutego...

Na [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębie Dąbrowskie]] (do [[Czeladź|Czeladzi]]) przyjechał jeszcze podczas studiów: odbył tam, w należącej Zarządu Zakładów Górniczych księcia Christiana Krafta zu Hohenlohe-Öhringen [[Kopalnia "Saturn" (Czeladź)|kopalni „Saturn”]] letnią praktykę zawodową (od 8 sierpnia do 30 września 1898).
[[File:Zszczotkowski1905.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski w r. 1905]]
Zaraz po studiach zaczął snuć plany udziału w ekspedycji rozpoznawczej w góry Uralu w Rosji, mającej na celu zbadanie możliwości wydobywania tamtejszych złóż. Prawdopodobnie jednak matka ze stryjem mu te plany wyperswadowali, wobec czego ostatecznie z wyjazdu zrezygnował, dzięki czemu – wyposażony w plik oficjalnie przetłumaczonych z języka niemieckiego na rosyjski dokumentów z uczelni – 19 stycznia 1901 mógł stawić się na egzamin zawodowy przed Górniczą Komisją Specjalną okręgu dąbrowskiego. Po tym mógł podjąć pierwszą swoją pracę: inżyniera górnika przy drążeniu szybu Klimontów [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalni Niwka-Jerzy]] (wówczas położonej nieopodal Sosnowca, obecnie w granicach miasta). W 1906 awansował na stanowisko „zawiadowcy” (naczelnego inżyniera) kopalni „Saturn”, w której jako student praktykował osiem lat wcześniej.

Na początku dwudziestego wieku trzydziestoletni inżynier górnik był w najlepszym wieku, by znaleźć sobie młodą pannę. Wybór jego padł na 19-letnią Magdalenę Annę Sznabl z którą wziął w październiku 1907 roku ślub w parafii św. Jana w Warszawie (gdzie wciąż jeszcze mieszkała jego matka); w sierpniu 1908 urodziła się im się córka Miłosława (o której - prócz zapisków w księdze chrztów parafii św. Jana w Warszawie - nie zachowały się żadne informacje, zatem przypuszczalnie zmarła w dzieciństwie), a w kwietniu 1911 - druga córka, Zofia Stanisława. Młoda żona musiała być osobą raczej wymagającą pod względem finansowym, dość zacytować fragment listu, w którym Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn” w listopadzie 1913 kwituje – nie bez dającego się czytać między wierszami zjadliwego wyrzutu – złożone kilkanaście dni wcześniej wypowiedzenie:

''[...]Rada Zarządzająca przyjęła do wiadomości, że otrzymując 6100 rubli rocznie przy mieszkaniu, opale, oświetleniu, ogrodzie, nieograniczonych wyjazdach – czuł się WPan zniechęconym i podał się do dymisyi. Wobec zadeklarowanego „zniechęcenia”, o którem WPan pisze, jest to najlepsze, co dla nas mógł WPan zrobić.[...]''

Zwolniwszy się z „Saturna” wyjechał do Belgii i Francji, skąd zamierzał przenieść na grunt sosnowieckiej stacji ratownictwa górniczego stosowane tam technologie. Plany te jednak pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Dzięki skrupulatnie zgromadzonym przez jego stryja przed laty dokumentom uniknął – będąc poddanym rosyjskim – konieczności służby frontowej, przebywając w Warszawie na bezpiecznym stanowisku kierownika Biura Stacyjnego Sekcji Opałowej aż do roku 1919, odbywając w międzyczasie (1916-1917) tzw. Wyższe Kursy Urzędnicze.

Zaraz po wojnie jednak wrócił do górnictwa: najpierw w 1919 w Zawierciu kierował robotami górniczymi, by w 1920 trafić do Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines – Societe Anonyme), która od roku 1907 inwestowała na [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębiu Krakowskim]], w okolicach [[Libiąż]]a, wykupując grunta pod budowę kopalni. Objął tam w marcu stanowisko naczelnego inżyniera kopalni „Janina” w Libiążu, a 18.11.1920 r. powołany został na stanowisko dyrektora i pełnomocnika francuskich właścicieli, reprezentowanych przez Alexisa Barteta. Szczotkowski otrzymał szerokie pełnomocnictwa (wekslowe, gruntowe, sądowe, administracyjne, techniczne itp.): oprócz bieżącego zarządzania kopalnią zajmował się m.in. wykupem na jej rzecz i w jej imieniu praw do eksploatacji okolicznych parcel, realizując nakreślone przez właścicieli spółki cele jej rozwoju. Warto w tym miejscu zauważyć, że Francuzi trafili na wyjątkowo bogate złoża (szacunki poczynione blisko sto lat po Francuzach – w roku 2003 – potwierdziły, że zgromadzone są tu największe zasoby węgla w Polsce, stanowiące 20% krajowych zasobów). Szczotkowski, mając jako swoją prawą rękę inż. Józefa Litwiniszyna (ojca wiceprezesa PAN, prof. [[Jerzy Litwiniszyn|Jerzego Litwiniszyna]]) dokonywał w „Janinie” zmian i unowocześnień tak technicznych, jak i organizacyjnych: między innymi w 1921 wprowadzono tu ośmiogodzinny dzień pracy, w 1922 pracujące pod ziemią konie zaczęły być wypierane przez lokomotywy spalinowe, a w 1930 – przez elektryczne. Rozwój kopalni był motorem napędzającym rozwój regionu: nieduże wsie Libiąż Mały i Wielki, Żarki, Moczydło i okolice w ciągu kilku dziesięcioleci połączyły się we wspólny organizm, uzyskując prawa miejskie w 1969 roku. Z drugiej jednak strony stosunkowo niska jakość wydobywanego tu węgla (w porównaniu z węglem górnośląskim) była jedną z przyczyn trudności w sprostaniu silnej konkurencji. Płace w „Janinie” należały raczej do niższych w tej branży (okresowo stosowano nawet ich obniżki) i dochodziło w niej do strajków (najdłuższy z nich, w 1936 r., trwał sześć tygodni).

Warto w tym miejscu, dla przykładu, zacytować fragment innego listu, którym Spółka Galicyjska powiadamiała o tym, w jaki sposób zamierza – poprzez cięcia płac w ścisłym kierownictwie – uporać się z problemami trudnych lat trzydziestych:

''[...] zawiadamiamy WPana, że gotowi jesteśmy zawrzeć z Nim, począwszy od dnia 1 lipca 1933 roku, nową umowę o pracę na warunkach następujących: Pensja miesięczna dotychczasowa Wpana zostanie obniżona o 20% [...] Ze względu na niepewność obecnych warunków ekonomicznych, umowa niniejsza zawarta jest na czas określony [z terminami wygasania] 31.8.1933, 31.12.1933, 31.3.1934 [...]''

Wcześniej jeszcze, bo na początku lat dwudziestych, Zygmunt Szczotkowski próbował również własnej działalności gospodarczej zakładając spółki z inwestorami związanymi z wydobyciem bądź dystrybucją węgla. Wszystkie te projekty jednak porzucił, decydując się w inwestowanie na rynku papierów wartościowych: chętnie kupował obligacje municypalne miasta Krakowa oraz akcje fabryk przemysłu ciężkiego, głównie z obszaru Małopolski.

Małżeństwo Zygmunta Szczotkowskiego z młodziutką Sznablówną nie było udane: zawarte jednak w kościele rzymsko-katolickim nie mogło zostać w prosty sposób rozwiązane; problem ten ominął decydując się na przejście na kalwinizm, do czego doszło w październiku 1922. Po uzyskaniu rozwodu, w czerwcu 1923 ożenił się ponownie z Marią z domu Wietrzykowską (ur. w 1886) wdową Borowską, redaktorką jednego z czasopism wydawanych na Śląsku; w sierpniu rok później na świat przyszła ich córka Anna.

Zygmunt Szczotkowski w latach dwudziestych coraz bardziej angażował się w zagadnienia gospodarcze Małopolski. Był autorem poufnego memoriału (podpisanego także przez L.Oelweina i M.Dunajeckiego, dyrektorów kopalń w Jaworznie-Borach i w Sierszy) pt. „Sprawa Kopalń Zagłębia Krakowskiego”, skierowanego w lipcu 1927 do ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego, w którym zaproponował rozwiązania mające na celu uzyskanie stałej rentowności małopolskich kopalń (m.in. gromadzenie sezonowych nadwyżek wydobywanego węgla w nieckach terenowych na obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego), postulował wprowadzenie produkcji płynnych węglowodorów z węgla kamiennego, stabilizację rynku (m.in. przez długoterminowe zamówienia na węgiel od Polskich Kolei Państwowych; tu warto nadmienić, że pomimo iż Zygmunt Szczotkowski sam umiał prowadzić samochód, to pozostawał do końca życia wierny przekonaniu, że to komunikacja kolejowa pozostanie najważniejszym środkiem transportu w kraju). Autor memoriału pisanego przecież sporo przed odrodzeniem się militaryzmu w Niemczech wskazywał na możliwość zaistnienia konfliktu niemiecko-polskiego i wskazywał, że oddalone o kilkadziesiąt kilometrów od ówczesnej granicy z zachodnim sąsiadem kopalnie będą mniej z jego strony zagrożone, niż kopalnie górnośląskie. Uzasadniał w ten sposób strategiczną potrzebę interwencji państwa w inwestycjach na tym polu. Był cenionym specjalistą ekonomiki przemysłu węglowego: później (w latach 1935-1937) brał m.in. udział w pracach Komisji do Zbadania Przedsiębiorstw Państwowych przy Radzie Ministrów RP (zwanej komisją ds. etatyzmu) kierowanej przez Antoniego Olszewskiego, byłego ministra przemysłu i handlu w rządzie Leopolda Skulskiego. Olszewski był zresztą dość częstym gościem w domu Szczotkowskich w Libiążu, podobnie jak były minister komunikacji w rządach Bartla i Piłsudskiego, a później dyrektor kopalni w Trzebini, Paweł Romocki, a także kuzyn Zygmunta – Bronisław Kolbe, kierujący zakładami wydobywczymi na Śląsku. Za zasługi dla rozwoju polskiego przemysłu w Święto Niepodległości 1937 roku inż. Szczotkowskiemu wręczony został Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
[[File:Zszczotkowski bornholm.1936.jpg|thumb|200px|Zygmunt Szczotkowski z żoną i córką na wycieczce na Bornholm]]
Zainteresowania Zygmunta Szczotkowskiego nie ograniczały się do przemysłu i gospodarki. Był zapalonym turystą, zwiedził szmat Europy – od Skandynawii po Włochy, zahaczywszy też o ówczesną włoską Trypolitanię, był członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Zwiedzając z kajakiem Pojezierze Brasławskie pokazywał rodzinie okolice nad Dźwiną, skąd wywodziły się jego korzenie. Biegle władał językami francuskim, niemieckim i rosyjskim (rachunki arytmetyczne w pamięci do końca życia wykonywał po rosyjsku), jako dorosły człowiek opanował też angielski. W swoim domu w wolnym czasie poświęcał się między innymi fotografii: sam, a później razem z dorastającą córką, wywoływał szklane płyty, filmy i papierowe odbitki; eksperymentował z fotografią stereoskopową i z raczkującą wówczas fotografią kolorową. Zajmował się też radiotechniką, był jednym z pierwszych w Małopolsce abonentów radiowych. Nie stronił od klasycznych technik rzemiosła artystycznego, m.in. zajmował się zdobieniem mebli różnymi gatunkami drewna (intarsjowaniem). Był także kolekcjonerem – filatelistą i numizmatykiem.

Rok lub dwa lata przed wybuchem II wojny światowej, wykupił w podkrakowskiej Kolonii Urzędniczej Bieżanów działkę, na której zaczął budować dom, w którym zamierzał osiąść na emeryturze (kierując „Janiną” mieszkał w służbowej willi przy obecnej ul. Kopalnianej 4). Dom ten gotów był tuż przed Wrześniem i tam samochodem wyekspediował rodzinę w dniu wybuchu wojny. Podróż ta odbyła się nie bez przygód, po drodze niemieckie samoloty atakowały tłumy uciekinierów, zbombardowały też rafinerie w Trzebini, której pożar widoczny był z daleka. Samochodem Szczotkowskiego jego kierowca przewoził rannych w wyniku ostrzału, a żona z córką do Bieżanowa ostatecznie dotarły korzystając z przygodnych środków transportu.

Zygmunt Szczotkowski sam pozostał w Libiążu; po wkroczeniu Niemców otrzymał od władz okupacyjnych (od kierownika wydziału administracji cywilnej w Krakowie) polecenie objęcia funkcji komisarycznego zarządcy (Treuhändera) kopalni „Janina”. W następnym miesiącu zainteresowało się nim Gestapo: zarzucono mu sprzyjanie działalności dywersyjnej w kopalni i na krótko zatrzymano. Ponieważ – oprócz wybudowanych jeszcze latem 1939 na terenie kopalni schronów – nie miano przeciw niemu żadnych dowodów działalności przeciw Niemcom, z aresztu wkrótce został zwolniony i z powrotem skierowany do kopalni, którą prowadził jeszcze przez parę miesięcy, aż do wyznaczenia nowego zarządcy, Austriaka L. F. Trenczaka z Grazu, co nastąpiło 3 czerwca 1940. Swoją pracę w kopalni „Janina” (która pod zarządem okupacyjnym funkcjonowała początkowo jako „Janinagrube”) zakończył jeszcze latem lub najpóźniej jesienią 1940, ponad 20 lat od jej podjęcia, w atmosferze narastającego wciąż konfliktu z okupacyjnym kierownictwem, które wkrótce potem urządziło w kopalni filię obozu pracy przymusowej. Z Libiąża wyjechał do rodziny przebywającej w Bieżanowie, dokąd wciąż docierała doń korespondencja z żądaniami składania różnych wyjaśnień dotyczących funkcjonowania kopalni. Korespondencja z Trenczakiem i innymi przedstawicielami władz okupacyjnych nadszarpnęła mu zdrowie do tego stopnia, że cierpiąc na postępującą niewydolność krążenia zmarł w Bieżanowie 9 lutego 1943 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym (jeszcze w sierpniu 1942 podpisał formalny akt przejścia na katolicyzm); później w tym samym grobie złożona została też trumna z jego zmarłą w 1959 r. we Wrocławiu żoną Marią.

Tuż przed wybuchem wojny, wraz z dokumentacją fotograficzną kopalni „Janina”, sporządził także dokładny raport oraz bilans ekonomiczny, które w sierpniu 1939 przesłał do paryskiej siedziby władz Compagnie Galicienne, dzięki czemu możliwe było stosunkowo dokładne oszacowanie majątku, który w wyniku hitlerowskiego najazdu został przez Niemcy przejęty. Raporty te i bilanse później, już po śmierci Szcotkowskiego, posłużyły do sporządzenia przez francuskiego dyrektora Kompanii Galicyjskiej Alexisa Barteta kalkulacji odszkodowań dla polskich inżynierów, nad którymi dyskutowano w związku z przymusową sprzedażą przez Francuzów Kompanii Galicyjskiej Niemcom w roku 1943 (plany te jednak spaliły na panewce, Niemcy do żadnych odszkodowań nie dopuścili).

Inżynier Zygmunt Szczotkowski nie miał rodzeństwa. Z pierwszą żoną Magdaleną (zm. w pod koniec lat 60.) miał wspomnianą wcześniej córkę, Zofię (ur. w 1911 r., po ukończeniu szkół artystycznych w Warszawie wyjechała do Rumunii; tam wyszła za mąż za przedsiębiorcę przemysłu naftowego i pozostała w tym kraju na stałe). Z drugą żoną Marią miał córkę Annę (ur. w 1924 r., po ukończeniu po wojnie studiów farmaceutycznych na UJ wyszła za mąż za historyka Henryka Zielińskiego, 1920-1981, i wraz z nim w latach 50. przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie Zieliński w późniejszych latach został profesorem tamtejszego Uniwersytetu).

== Źródło==
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Szczotkowski Wikipedia: '''Zygmunt Szczotkowski''']

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski|Szczotkowski]]

Plik:1900 angaz do Niwki.jpg

2012-08-06T02:05:30Z

Julo: przesłano nową wersję pliku „Plik:1900 angaz do Niwki.jpg“: full size, kolor

Pierwszy angaż [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]], do kopalni w Niwce.

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski]]

Plik:1900 angaz do Niwki.jpg

2012-08-06T01:55:26Z

Julo: Pierwszy angaż Zygmunta Szczotkowskiego, do kopalni w Niwce. Kategoria:Zygmunt Szczotkowski

Pierwszy angaż [[Zygmunt Szczotkowski|Zygmunta Szczotkowskiego]], do kopalni w Niwce.

[[Kategoria:Zygmunt Szczotkowski]]