Niwka (Sosnowiec)

2013-09-08T05:26:23Z

Niwczanin:

{{dzielnica infobox
|dzielnica = Niwka
|dopełniacz_dzielnicy = Niwki
|miasto = Sosnowiec
|dopełniacz_miasta = Sosnowca
|herb_miasta = Herb sosnowca.png
|flaga_dzielnicy =
|herb_dzielnicy =
|flaga_dzielnicy =
|dewiza =
|zdjęcie =
|opis_zdjęcia =
|status = dzielnica
|zespół =
|założone =
|w_granicach_miasta = od [[1953]] r.
|burmistrz =
|powierzchnia =
|populacja =
|gęstość =
|wysokość =
|nr_kier =
|kod_poczt = 41-208
|tablica_rej =
|mapa_miasta =
|www =
|wikinews =
|galeria_commons =
}}
'''Niwka''' - południowa dzielnica [[Sosnowiec|Sosnowca]], granicząca z Mysłowicami.

==Historia powstania==
Wieś pod nazwą Niwki powstała na lewym brzegu [[Biała Przemsza|Białej Przemszy]] (tereny dzisiejszego [[Jęzor (Sosnowiec)|Jęzora]]) prawdopodobnie w XVI wieku. W [[1581]] r. była osadą rybacką wchodzącą w skład dóbr [[Klimontów (Sosnowiec)|klimontowskich]]; należała do Jakuba Broniewskiego. Źródła niemieckie odnotowują jej istnienie w [[1590]] roku, informując o pracującym w niej młynie.

==Przeniesienie osady==
W latach 20. XVII wieku, prawdopodobnie z powodu katastroficznej powodzi, która nawiedziła wieś, przeniesiono ją na nowe miejsce, na prawym brzegu [[Biała Przemsza|Białej Przemszy]] i nazwano Nową Niwką (Niwka obecna). Mieszkało tu 13 rodzin. Dokument z [[1687]] r. informuje o 9 zagrodnikach z Niwki, 1 garncarzu, 2 młynarzach i 1 karczmarzu.

==Właściciele osady==
Po Broniewskich właścicielami osady byli: Gosławscy, Mieroszewscy, [[Jacek Siemieński]], [[Gustaw von Kramsta]], a od [[1890]] r. [[Towarzystwo Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich]].

==Prawo miejskie==
Około [[1780]] r. Niwka - leżąca przy szlakach handlowych i wodnych, wówczas już wieś targowa - otrzymała prawa miejskie. Akt ich nadania podpisał [[Józef Mieroszewski]], ówczesny właściciel miasteczka. Należało ono do najmniejszych miast na ziemiach polskich. Stało tu 30 drewnianych domów, w tym gospodarczych, a mieszkało ok. 100 osób. Miasteczko było rozlokowane wokół rynku o kształcie równoległoboku. Do największych obiektów należały: jednokondygnacyjny murowany ratusz z wyraźnie wyeksponowanym dachem oraz karczma, częściowo podmurowana. Na jej zapleczu znajdowała się wozownia ze stajniami. W końcu XVIII wieku na rynku wzniesiono drewniane magazyny solne. Pierwotny układ urbanistyczny Niwki z dawną zabudową nie dotrwał do naszych czasów.

W [[1801]] roku władze pruskie pozbawiły Niwkę praw miejskich (od [[1795]] r. wchodziła w skład pruskiego Nowego Śląska).

==Parafia na Niwce==
Niwka należała do parafii w Mysłowicach; niewielki modrzewiowy kościół filialny wzniesiono w osadzie na przełomie XVII i XVIII wieku. W [[1826]] r. utworzono tutaj parafię, do której zostały włączone okoliczne wioski. Po wybudowaniu kościoła w [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórzu]] przez [[Jadwiga Mieroszewska|Jadwigę Mieroszewską]] ([[1848]]) przeniesiono tam [[Parafia p.w. św. Joachima w Sosnowcu|parafię]] ([[1852]]) a niwecki kościół stał się ponownie świątynią filialną. Nowy [[Parafia p.w. św. Jana Chrzciciela w Sosnowcu|kościół parafialny, pw. św. Jana Chrzciciela]] wybudowano w Niwce w latach [[1896]] - [[1910]].

==Przemysł==
Już w pierwszej połowie XIX wieku rozwijał się w osadzie przemysł. Od [[1814]] r. czynna była [[Kopalnia "Maurycy" (Sosnowiec)|kopalnia „Maurycy”]], unieruchomiona w [[1857]] r. W [[1833]] r. [[Maurycy Kossowski]], [[Wojciech Kryger]], [[Jacek Lipski]] i [[Antoni Klimkiewicz]] założyli kopalnię [[Kopalnia "Jerzy" (Sosnowiec)|„Jerzy”]] (od [[1928]] roku [[Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec)|"Niwka"]]) oraz przystąpili do budowy w [[Henryków (Sosnowiec)|kolonii Henryków]] huty żelaznej, pierwszej na terenie obecnego [[Sosnowiec|Sosnowca]]. W [[1836]] r. prawa do kopalni i huty przejął Bank Polski. Hutę - tzw. [[Zakłady Henrykowskie]] - unieruchomiono w [[1844]] r., a w [[1860]] r. rozebrano. Przy hucie powstała osada - [[Henryków (Sosnowiec)|kolonia Henryków]], z budynkami odznaczającymi się wysokim poziomem architektonicznym. Z tego okresu pochodzi także trakt łączący Niwkę z [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórzem]] i [[Dąbrowa Górnicza|Dąbrową]].

W latach [[1844]] - [[1867]] nieczynna była [[Kopalnia "Jerzy" (Sosnowiec)|kopalnia „Jerzy”]]. Jej eksploatację wznowił [[Gustaw von Kramsta]], a w [[1891]] r. przeszła w posiadanie [[Towarzystwo Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich|Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich]]. Po II wojnie światowej
została połączona z [[Kopalnia "Modrzejów" (Sosnowiec)|kopalnią „Modrzejów”]]. Obecnie nie istnieje (wydobycie zakończyła w połowie [[1999]] r.).

W latach ok. [[1860]] - [[1880]] pracowała w Niwce [[Kopalnia „Edward” (Sosnowiec)|kopalnia „Edward”]] należąca do właścicieli osady. W późniejszym okresie powstały kopalnie na polach górniczych dzierżawionych od [[Towarzystwo Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich|Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych Sosnowieckich]]: [[Kopalnia "Alwina I"|„Alwina I”]] ([[1900]] - [[1926]]), [[Kopalnia "Alwina II"|„Alwina II”]] ([[1915]] - [[1925]]) [[Kopalnia "Alwina III"|"Alwina III"]] zwana także „Barbarą” ([[1919]] - [[1923]]), [[Kopalnia "Halina" (Sosnowiec)|„Halina”]] ([[1915]] - [[1930]]), [[Kopalnia "Helena" (Sosnowiec)|„Helena”]] ([[1900]] - [[1937]]), [[Kopalnia "Irena" (Sosnowiec)|„Irena”]] ([[1915]] - [[1924]]), [[Kopalnia "Jadwiga" (Sosnowiec)|„Jadwiga”]] i [[Kopalnia "Jadwiga II"|„Jadwiga II”]] (Sosnowiec)| ([[1907]] - [[1921]]), [[Kopalnia "Jarosław" (Sosnowiec)|„Jarosław”]] ([[1911]] - [[1922]]), [[Kopalnia "Orion" (Sosnowiec)|„Orion”]] ([[1900]] - [[1929]]).

W latach 60. XIX wieku rozwinęły działalność warsztaty mechaniczne obsługujące kopalnie [[Gustaw von Kramsta|G. von Kramsty]]. Dały one początek [[Fabryka Maszyn Górniczych "Niwka”|Fabryce Maszyn Górniczych „Niwka”]] (taką nazwę zakład przyjął w [[1980]] r.), pracującej do dnia dzisiejszego.

==Port==
Do [[1840]] r. istniał w Niwce, przy ujściu [[Biała Przemsza|Białej Przemszy]] do [[Czarna Przemsza|Czarnej Przemszy]], niewielki port rzeczny zwany przystanią. Wykorzystywano go m.in. do załadowywania [[Galary|galarów]] węglem. Tutaj Anglik Davny zbudował statek parowy, którym żeglowano po wodach [[Przemsza|Przemszy]]. Po rzece kursowały niewielkie statki handlowe, łodzie flisaków, wspomniane wyżej [[Galary|galary]].

==Gmina==
Od [[1874]] r. osada należała do gminy Górniczej. Przed I wojną światową włączono ją do gminy [[Zagórze (Sosnowiec)|Zagórze]], a w [[1915]] r. utworzono gminę Niwka z [[Dańdówka (Sosnowiec)|Dańdówką]], [[Bobrek (Sosnowiec)|Bobrkiem]] i [[Bór (Sosnowiec)|Borem]] oraz koloniami Okrzei i Upadową.

==Zaludnienie w 1931==
Według spisu z [[1931]] r. w Niwce mieszkały 5.752 osoby, a w całej gminie 10.928 osób. Przeważającą część mieszkańców stanowili robotnicy zatrudnieni w górnictwie i innych gałęziach przemysłu.

==Szkolnictwo==
W latach [[1926]] - [[1928]] wybudowano [[Publiczną Szkołę Powszechną im. S. Żeromskiego]] (obecnie Szkoła Podstawowa nr 15). Stała się ona ośrodkiem życia kulturalno-oświatowego osady. Działał tu chór, amatorski teatr, miała siedzibę biblioteka i czytelnia.

==Klub sportowy==

[[Plik:Sosnowiec AKS Niwka 01.JPG|thumb|350px|Stadion AKS Niwka (obecnie)]]
W osadzie powstał wielosekcyjny [[AKS Niwka|Amatorski Klub Sportowy „Niwka”]], jeden z najstarszych klubów w regionie, działający do dnia dzisiejszego (pn. AKS „Górnik”). Jego protoplastą był klub „Korona” utworzony w [[1917]] r.

==Nowe miasto==
W latach międzywojennych władze gminne konsekwentnie zabiegały o przyłączenie [[Modrzejów (Sosnowiec)|Modrzejowa]] (dzielnicy [[Sosnowiec|Sosnowca]]) do gminy i utworzenie na gruntach niwecko-modrzejowskich nowego miasta. Zdecydowanie sprzeciwiały się temu władze sosnowieckie, które z kolei wysuwały postulaty rozszerzenia przestrzeni miejskiej o tereny gminy Niwka.

==Przyłączenie do Sosnowca==
Podejmowane w XX wieku próby umiastowienia Niwki nie powiodły się. W [[1947]] r. Niwka otrzymała jedynie status gminy wiejskiej o miejskich uprawnieniach finansowych. Od [[1953]] r. jest dzielnicą [[Sosnowiec|Sosnowca]].

==Galeria==
<gallery>
Plik:Litografia._1836_Niwka_Huta_Henrykowska_(2).jpg|Litografia z 1836 roku. Niwka widok na Hutę Henrykowską.
Plik:Pocztowka_sosnowiec_niwka_kopalnia_jerzy_0001.jpg|Sosnowiec Niwka. Kopalnia "Jerzy" później "Niwka-Modrzejów".
Plik:Sosnowiec_Niwka._Cmentarz_katolicki._03.jpg|Sosnowiec Niwka. Cmentarz katolicki.
Plik:Sosnowiec_Niwka._Cmentarz_katolicki._02.jpg|Sosnowiec Niwka. Cmentarz katolicki.
Plik:Sosnowiec_Niwka._Cmentarz_katolicki._01.jpg|Sosnowiec Niwka. Cmentarz katolicki.
Plik:Pocztowka_sosnowiec_trojkat_trzech_cesarzy_0046.jpg|Pocztówka z trójkątem trzech cesarzy. Widoczny port na Niwce.
Plik:Pocztowka_sosnowiec_trojkat_trzech_cesarzy_0045.jpg|Pocztówka z trójkątem trzech cesarzy. Widoczny port na Niwce.
Plik:Widokna_byłą_fabrykę_maszyn_górniczych.jpg‎|Widok na tereny po Fabryce Maszyn Górniczych
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis
Plik:Brak zdjęcia.jpg|Opis
</gallery>

==Bibliografia==
*{{Cytuj książkę | nazwisko = Śmiałek| imię = Małgorzata |nazwisko2= Studencki |imię2= Zbigniew | tytuł = [[Sosnowieckie ABC (7)|Sosnowieckie ABC, tom VII]] | data =[[2008]] | wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] | miejsce = | isbn = 978-83-89199-37-9 | strony = 47-49}}
*[[Dzielnice Sosnowca - Niwka, Dańdówka, Bór, Bobrek, Jęzor, Modrzejów.]][http://www.sosnowiec-niwka.pl Sosnowiec Niwka]

[[Kategoria:Dzielnice i osiedla Sosnowca|Niwka]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe związane z Sosnowcem|Niwka]]
[[Kategoria:Nazwy miejscowe|Niwka]]

Plik:Widokna byłą fabrykę maszyn górniczych.jpg

2013-09-08T05:23:26Z

Niwczanin: Widok na tereny po Fabryce Maszyn Górniczych

Widok na tereny po Fabryce Maszyn Górniczych

Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec-Niwka)

2012-02-09T17:21:04Z

Niwczanin:

Ruch II, czyli Kopalna Niwka w Sosnowcu, a jeszcze wcześniej kopalnia Jerzy. Kopalnie "Jerzy" i "Modrzejów" połączyły się w 1928 roku i nazwano je wtedy kopalnią "Niwka". Dopiero od 1945 roku kopalnie działały pod szyldem [[Kopalnia "Niwka-Modrzejów" (Sosnowiec)|"Niwka-Modrzejów"]]. Szyb "Rudolf" był jednym z najstarszych szybów kopalni Niwka-Modrzejów. Został wybity w 1867 roku, wtedy też Christian Gustaw von Kramsta wznowił wydobycie na kopalni.

----

[http://www.sosnowiec-niwka.pl/2011/12/zdjecia-kopalnia-niwka-modrzejow-ruch.html Zdjęcia szybów "Rudolf" i "Józef"]

--[[Użytkownik:Niwczanin|Niwczanin]] 20:02, 9 lut 2012 (MSK)

[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|S, Kopalnia "Niwka"(Sosnowiec)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Sosnowcu|N, Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec)]]
[[Kategoria: Zakłady przemysłowe]]

Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec-Niwka)

2012-02-09T17:02:32Z

Niwczanin:

Ruch II, czyli Kopalna Niwka w Sosnowcu, a jeszcze wcześniej kopalnia Jerzy. Kopalnie "Jerzy" i "Modrzejów" połączyły się w 1928 roku i nazwano je wtedy kopalnią "Niwka". Dopiero od 1945 roku kopalnie działały pod szyldem "Niwka-Modrzejów". Szyb "Rudolf" był jednym z najstarszych szybów kopalni Niwka-Modrzejów. Został wybity w 1867 roku, wtedy też Christian Gustaw von Kramsta wznowił wydobycie na kopalni.

----

[http://www.sosnowiec-niwka.pl/2011/12/zdjecia-kopalnia-niwka-modrzejow-ruch.html Zdjęcia szybów "Rudolf" i "Józef"]

--[[Użytkownik:Niwczanin|Niwczanin]] 20:02, 9 lut 2012 (MSK)

[[Kategoria:Górnictwo węglowe w Zagłębiu Dąbrowskim|S, Kopalnia "Niwka"(Sosnowiec)]]
[[Kategoria:Kopalnie w Sosnowcu|N, Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec)]]
[[Kategoria: Zakłady przemysłowe]]

WikiZagłębie - Wkład użytkownika [pl]

Niwka (Sosnowiec)

Plik:Widokna byłą fabrykę maszyn górniczych.jpg

Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec-Niwka)

Kopalnia "Niwka" (Sosnowiec-Niwka)