Historia Zagłębia Dąbrowskiego - Historia wersji

Krzysztof Poplawski o 08:16, 15 lis 2023

2023-11-15T08:16:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 08:16, 15 lis 2023
Linia 126:		Linia 126:
	==Od 1905 roku do I wojny światowej==		==Od 1905 roku do I wojny światowej==

	W [[1905]] roku niepokoje społeczne ogarnęły Rosję, co przeniosło się też do Królestwa Polskiego i Zagłębia. PPS wzywał do strajku powszechnego apelując m.in. o: 8-godzinny dzień pracy, płace minimalne, ubezpieczenie na starość, zniesienie rewizji osobistych. Łączono te postulaty ze sprawą polską: „główne ostrze naszego wystąpienia zwracamy przeciw rządowi carskiemu. On to ustawicznym prześladowaniem i uciskiem najsrożej ciąży na polskim ludzie roboczym; on nie dopuszcza do nas oświaty w naszym języku (...) Niechaj na miejsce duszonej przez carat Polski stanie Polska wolna, ludowa. Kraj nas powinien być rządzony przez samą ludność polską”. 1 lutego uformował się 10-tysięczny pochód, który maszerując zatrzymywał coraz to kolejne zakłady pracy od [[Sosnowiec\|Sosnowca]] do [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowy]]. Strajki dotarły też do [[Zawiercie\|Zawiercia]], [[Myszków\|Myszkowa]] i [[Poręba\|Poręby]]. Ogrom wystąpień zaskoczył lokalne władze i przemysłowców. Zakłady pracy stanęły, odbywały się patriotyczne manifestacje, a wojsko przez kilka dni nie interweniowało i czekało na posiłki z zewnątrz. Kulminacyjnym momentem było otworzenie ognia do robotników przed sosnowiecką Hutą Katarzyna - zginęło wtedy 38 osób, a 150 zostało rannych. Sytuacja ta rozsierdziła robotników, którzy nie przerwali strajku i atakowali przemysłowców aż do momentu ich ustępstw i napływu większej liczby wojska, co stonowało nastroje aż do jesieni. Jednak już w październiku ulice znów opanowali robotnicy, a skala wystąpień była tak wielka, że utworzono robotniczy Komitet Obywatelski, którzy niemal przez 10 dni nieformalnie pełnił władzę – okres ten nazywany jest [[Republika Zagłębiowska\|Republiką Zagłębiowską]]. Oprócz niej istniała też krótko [[Republika Sławkowska]]. Obie finalnie zostały stłumione przez wojsko. Fala rewolucyjnych wystąpień opadła, a opornych aresztowano i represjonowano. Następstwem wystąpień były nie przywileje socjalne dla robotników, ale związki zawodowe, które zaczęto tworzyć. Oprócz nich tutejsze organizacje polityczne z PPS na czele, organizowały swoje grupy militarne. Piłsudski dążył do bowiem do stworzenia kadr przyszłego zbrojnego powstania przeciw zaborcom. Ich działalność w kolejnych latach objawiała się w organizowaniu ataków i zamachów na rosyjską administrację. Organizowano punkt przerzutowy z austriackiej Galicji do rosyjskiego Królestwa Polskiego, którym kolportowano znaczne ilości prasy, a także broń. W jego organizacji przewodził [[Jerzy Kuczyński]], a przy samych przerzutach jedne z głównych ról pełnili m.in. [[Aleksy Bień]] (późn. prezydent Sosnowca), a także [[Walery Sławek]] (późn. premier). Jednocześnie wzmagał się terror rosyjski, który dotknął najbardziej organizacje z nim walczące (socjalistyczne PPS i komunistyczne SDKPiL).		W [[1905]] roku niepokoje społeczne ogarnęły Rosję, co przeniosło się też do Królestwa Polskiego i Zagłębia. PPS wzywał do strajku powszechnego apelując m.in. o: 8-godzinny dzień pracy, płace minimalne, ubezpieczenie na starość, zniesienie rewizji osobistych. Łączono te postulaty ze sprawą polską: „główne ostrze naszego wystąpienia zwracamy przeciw rządowi carskiemu. On to ustawicznym prześladowaniem i uciskiem najsrożej ciąży na polskim ludzie roboczym; on nie dopuszcza do nas oświaty w naszym języku (...) Niechaj na miejsce duszonej przez carat Polski stanie Polska wolna, ludowa. Kraj nas powinien być rządzony przez samą ludność polską”. 1 lutego uformował się 10-tysięczny pochód, który maszerując zatrzymywał coraz to kolejne zakłady pracy od [[Sosnowiec\|Sosnowca]] do [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowy]]. Strajki dotarły też do [[Zawiercie\|Zawiercia]], [[Myszków\|Myszkowa]] i [[Poręba\|Poręby]]. Ogrom wystąpień zaskoczył lokalne władze i przemysłowców. Zakłady pracy stanęły, odbywały się patriotyczne manifestacje, a wojsko przez kilka dni nie interweniowało i czekało na posiłki z zewnątrz. Kulminacyjnym momentem było [[Krwawe stłumienie wystąpień robotniczych pod Hutą "Katarzyna" w Sosnowcu - 9 luty 1905\|otworzenie ognia do robotników przed sosnowiecką Hutą Katarzyna]] - zginęło wtedy 38 osób, a 150 zostało rannych. Sytuacja ta rozsierdziła robotników, którzy nie przerwali strajku i atakowali przemysłowców aż do momentu ich ustępstw i napływu większej liczby wojska, co stonowało nastroje aż do jesieni. Jednak już w październiku ulice znów opanowali robotnicy, a skala wystąpień była tak wielka, że utworzono robotniczy Komitet Obywatelski, którzy niemal przez 10 dni nieformalnie pełnił władzę – okres ten nazywany jest [[Republika Zagłębiowska\|Republiką Zagłębiowską]]. Oprócz niej istniała też krótko [[Republika Sławkowska]]. Obie finalnie zostały stłumione przez wojsko. Fala rewolucyjnych wystąpień opadła, a opornych aresztowano i represjonowano. Następstwem wystąpień były nie przywileje socjalne dla robotników, ale związki zawodowe, które zaczęto tworzyć. Oprócz nich tutejsze organizacje polityczne z PPS na czele, organizowały swoje grupy militarne. Piłsudski dążył do bowiem do stworzenia kadr przyszłego zbrojnego powstania przeciw zaborcom. Ich działalność w kolejnych latach objawiała się w organizowaniu ataków i zamachów na rosyjską administrację. Organizowano punkt przerzutowy z austriackiej Galicji do rosyjskiego Królestwa Polskiego, którym kolportowano znaczne ilości prasy, a także broń. W jego organizacji przewodził [[Jerzy Kuczyński]], a przy samych przerzutach jedne z głównych ról pełnili m.in. [[Aleksy Bień]] (późn. prezydent Sosnowca), a także [[Walery Sławek]] (późn. premier). Jednocześnie wzmagał się terror rosyjski, który dotknął najbardziej organizacje z nim walczące (socjalistyczne PPS i komunistyczne SDKPiL).

	Część społeczeństwa widziała bezcelowość walki, dlatego sympatyków zyskiwały też hasła współpracy z Rosją, prezentowane przez ugrupowania polityczne tzw. endecji. Zaczęto w tym czasie mocniej sięgać do haseł narodowościowych, co uderzyło również w tutejszych Żydów. Wielu z nich żyło tutaj od wielu wieków i było zasymilowanych, a mimo to część społeczeństwa uznawała ich za „element obcy”.		Część społeczeństwa widziała bezcelowość walki, dlatego sympatyków zyskiwały też hasła współpracy z Rosją, prezentowane przez ugrupowania polityczne tzw. endecji. Zaczęto w tym czasie mocniej sięgać do haseł narodowościowych, co uderzyło również w tutejszych Żydów. Wielu z nich żyło tutaj od wielu wieków i było zasymilowanych, a mimo to część społeczeństwa uznawała ich za „element obcy”.
Linia 179:		Linia 179:
	[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)		[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

	Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna~~" (~~Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawiercie\|Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).		Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta Katarzyna, potem Buczek, Sosnowiec, 1881-2010\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawiercie\|Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).

	Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.		Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

Loukas: /* Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939) */ Redakcyjne.

2015-03-04T22:17:43Z

Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939): Redakcyjne.

← poprzednia wersja		Wersja z 22:17, 4 mar 2015
Linia 170:		Linia 170:
	Nocą nad widnokręgiem<br>		Nocą nad widnokręgiem<br>
	łuna błotnisto-krwawa,<br>		łuna błotnisto-krwawa,<br>
	\|2 = Władysław Broniewski		\|2 = Władysław Broniewski, Zagłębie Dąbrowskie
	\|3 = Troska i pieśń 1932		\|3 = z tomu: Troska i pieśń 1932
	}}		}}

Loukas: /* Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939) */ Broniewski - wiersz fragment i JK do galerii.

2015-03-04T22:02:47Z

Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939): Broniewski - wiersz fragment i JK do galerii.

← poprzednia wersja		Wersja z 22:02, 4 mar 2015
Linia 159:		Linia 159:

	[[Plik:Liczba ludnośći II RP infografika.jpg\|thumb\|right\|250px\|Liczba ludności największych miast II Rzeczypospolitej]]		[[Plik:Liczba ludnośći II RP infografika.jpg\|thumb\|right\|250px\|Liczba ludności największych miast II Rzeczypospolitej]]

			{{CytatD
			\|1 = W dół i górę, otchłanie mroku<br>
			czarna troska, czarna robota,<br>
			a na ziemi - szeroko, szeroko -<br>
			widma domostw i gruda błota.<br>

			Zagłębie dobywa węgiel,<br>
			tu nie ma innego prawa.<br>
			Nocą nad widnokręgiem<br>
			łuna błotnisto-krwawa,<br>
			\|2 = Władysław Broniewski
			\|3 = Troska i pieśń 1932
			}}

	W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]] (ob. dzielnica Sosnowca), [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]] (ob. dzielnica Będzina), [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] (ob. dzielnica Sosnowca) i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]] (ob. dzielnica Sosnowca).		W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]] (ob. dzielnica Sosnowca), [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]] (ob. dzielnica Będzina), [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] (ob. dzielnica Sosnowca) i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]] (ob. dzielnica Sosnowca).
Linia 174:		Linia 188:
	Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu		Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu
	Plik:Kopalnia Mortimer 0001.jpg\|[[Kopalnia "Mortimer" (Sosnowiec)\|Kopalnia "Mortimer"]]		Plik:Kopalnia Mortimer 0001.jpg\|[[Kopalnia "Mortimer" (Sosnowiec)\|Kopalnia "Mortimer"]]
	Plik:~~Brak zdjęcia~~.jpg\|~~Opis zdjęcia:~~		Plik:NAC Jan Kiepura Planty Kraków 1935.jpg\|[[Jan Kiepura]] - ''chłopak z Sosnowca'' w Krakowie
	Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:		Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
	</gallery>		</gallery>

Loukas: /* Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939) */

2014-08-05T21:44:35Z

Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)

← poprzednia wersja		Wersja z 21:44, 5 sie 2014
Linia 165:		Linia 165:
	[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)		[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

	Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).		Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawiercie\|Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).

	Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.		Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

Loukas: /* Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939) */

2014-08-05T21:41:54Z

Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)

← poprzednia wersja		Wersja z 21:41, 5 sie 2014
Linia 165:		Linia 165:
	[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)		[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

	Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.		Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).

			Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

	Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>		Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>
Linia 171:		Linia 173:
	<gallery>		<gallery>
	Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu		Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu
	Plik:~~Brak zdjęcia~~.jpg\|~~Opis zdjęcia:~~		Plik:Kopalnia Mortimer 0001.jpg\|[[Kopalnia "Mortimer" (Sosnowiec)\|Kopalnia "Mortimer"]]
	Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:		Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
	Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:		Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:

Loukas: /* Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939) */ Redakcyjne, zmiany w opisie, dod. il. z liczbą lud., podlinkowanie do tabeli, galeria.

2014-08-05T21:32:06Z

Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939): Redakcyjne, zmiany w opisie, dod. il. z liczbą lud., podlinkowanie do tabeli, galeria.

← poprzednia wersja		Wersja z 21:32, 5 sie 2014
Linia 154:		Linia 154:

	==Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)==		==Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)==
	regionalny przemysł stale się rozwijał, przyciągając do regionu rzesze przybyszów z przeludnionych wsi. Rozwój przemysłu nie przekładał się zawsze jednoznacznie na dobrobyt mieszkańców. W [[1925]] roku miała miejsce wojna celna z Niemcami, skutkująca nadmiarem produkcji śląskich i zagłębiowskich zakładów. Reperkusją światowego kryzysu finansowego był wielki strajk w [[1932]] roku, który zatrzymał pracę zakładów. Niepewna sytuacja materialna mieszkańców utrzymywała więc wysokie poparcie dla partii lewicowych, głównie PPS, chociaż poparcie dla komunistów również było wysokie - rządzili oni nawet okresowo w [[Czeladź\|Czeladzi]]. W [[Będzin\|Będzinie]] z uwagi na znaczny odsetek mieszkających Żydów, stanowili oni od 35-53% radnych miejskich aż do [[1939]] roku. Po [[1926]] roku władze centralne silniej zaczęły ingerować w samorząd, co skutkowało ostatecznie jego marginalizacją i odsuwaniem od władzy opcji niezgodnych z rządami sanacji (m.in. rozwiązano komunistyczną Radę Czeladzi i odsunięto od władzy [[Aleksy Bień\|Aleksego Bienia]] z PPS)		[[Plik:Wojkieleckie1930.jpg\|Województwo Kieleckie w II Rzeczypospolitej\|right\|250px\|thumb]]
	[[Plik:Wojkieleckie1930.jpg\|Województwo Kieleckie w II RP\|right\|thumb]]

	~~W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]]~~, [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]]. Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska „Huta Bankowa”, sosnowieckie „Katarzyna”, „Milowice” i „Staszic”. ~~Oprócz wspomnianych branż rozwijały~~ się ~~też inne~~. W ~~branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie,~~ [[~~Sosnowiec\|Sosnowcu~~]] ~~i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach~~ m.in w [[~~Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie~~]], ~~[[Sosnowiec\|Sosnowcu]]~~, ~~[[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]~~, [[~~Zawierciu]], [[Poręba~~\|~~Porębie~~]] i [[Będzin\|Będzinie]]~~. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]]~~, [[~~Myszków\|Myszkowie~~]] i [[~~Będzin\|Będzinie~~]]~~. Produkcje cementu prowadziły zakłady~~ w ~~[[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]]~~, ~~[[Wysoka~~ (gm. ~~Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych~~ i [[~~Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)~~\|~~Klucze]], [[Sosnowiec~~]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30. pod względem ludności dorównywał nawet Katowicom.		Regionalny przemysł stale się rozwijał, przyciągając do regionu rzesze przybyszów z przeludnionych wsi. Rozwój przemysłu nie zawsze przekładał się jednoznacznie na dobrobyt mieszkańców. W [[1925]] roku miała miejsce wojna celna Polski z Niemcami, skutkująca nadmiarem produkcji m.in. zagłębiowskich zakładów. Reperkusją światowego kryzysu finansowego był wielki strajk w [[1932]] roku, który zatrzymał pracę zakładów. Niepewna sytuacja materialna mieszkańców utrzymywała wysokie poparcie dla partii lewicowych, głównie PPS, chociaż poparcie dla komunistów również było wysokie - rządzili oni nawet okresowo w [[Czeladź\|Czeladzi]]. W [[Będzin\|Będzinie]] z uwagi na znaczny odsetek mieszkających Żydów, stanowili oni od 35-53% radnych miejskich aż do [[1939]] roku. Po [[1926]] roku władze centralne silniej zaczęły ingerować w samorząd, co skutkowało ostatecznie jego marginalizacją i odsuwaniem od władzy opcji niezgodnych z rządami sanacji (m.in. rozwiązano komunistyczną Radę Czeladzi i odsunięto od władzy [[Aleksy Bień\|Aleksego Bienia]] z PPS)

	Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30. także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. ~~„Elektrownia~~ Okręgowa w Zagłębiu ~~Dąbrowskim”~~, której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.		[[Plik:Liczba ludnośći II RP infografika.jpg\|thumb\|right\|250px\|Liczba ludności największych miast II Rzeczypospolitej]]

			W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]] (ob. dzielnica Sosnowca), [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]] (ob. dzielnica Będzina), [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] (ob. dzielnica Sosnowca) i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]] (ob. dzielnica Sosnowca).

			(Zobacz wydobycie węgla regionie w czasach II RP na przykładzie:<br>
			[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

			Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

			Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>

			<gallery>
			Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			</gallery>

	==II wojna światowa (1939-1945)==		==II wojna światowa (1939-1945)==

Wawel: /* Od powstania państwa polskiego do końca rządów Piastów (X-XIV wiek) */

2014-07-31T21:42:50Z

Od powstania państwa polskiego do końca rządów Piastów (X-XIV wiek)

← poprzednia wersja		Wersja z 21:42, 31 lip 2014
Linia 7:		Linia 7:
	Po śmierci króla Bolesława Krzywoustego na mocy jego testamentu, ziemie polskie zostały podzielone między jego synów. Doprowadziło to do walk o władzę i jej decentralizację, a w efekcie osłabienie państwa na ponad 100 lat.		Po śmierci króla Bolesława Krzywoustego na mocy jego testamentu, ziemie polskie zostały podzielone między jego synów. Doprowadziło to do walk o władzę i jej decentralizację, a w efekcie osłabienie państwa na ponad 100 lat.

	W okresie rozbicia dzielnicowego około [[1179]] roku część Ziemi Krakowskiej (m.in. [[Siewierz]]) została darowana Mieszkowi I Plątonogiemu księciu raciborskiemu przez Kazimierza Sprawiedliwego. Z czasem Piastowie Śląscy byli pod coraz większym wpływem Czechów.		W okresie rozbicia dzielnicowego około [[1179]] roku część Ziemi Krakowskiej (m.in. [[Siewierz]]) została darowana Mieszkowi I Plątonogiemu księciu raciborskiemu przez Kazimierza Sprawiedliwego.W 1201 roku Siewierz i okolice stały się częścią księstwa opolsko-raciborskiego Z czasem Piastowie Śląscy byli pod coraz większym wpływem Czechów.

	Ówczesne Zagłębie było nękane najazdami Tatarów ze wschodu, którzy palili i łupili zastane osady. Ówczesne kroniki mówią o istnieniu wielu znanych nam po dzień dzisiejszych miejscowości lub dzielnic miast: [[Siewierz\|Siewierza]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźca]], [[Łagisza (Będzin)\|Łagiszy]], [[Strzyżowice (gm. Psary)\|Strzyżowic]], Bydlina, [[Wojkowice\|Wojkowic]], Nowej Wsi, Sączowa, Myszkowic, Sławkowa, Błędowa, Kromołowa, Morska, Włodowic, Czeladzi, Będzina, Chechła, Olkusza, Żarnowca, Kroczyc, Pilicy, Rogożnika, Bobrownik.		Ówczesne Zagłębie było nękane najazdami Tatarów ze wschodu, którzy palili i łupili zastane osady. Ówczesne kroniki mówią o istnieniu wielu znanych nam po dzień dzisiejszych miejscowości lub dzielnic miast: [[Siewierz\|Siewierza]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźca]], [[Łagisza (Będzin)\|Łagiszy]], [[Strzyżowice (gm. Psary)\|Strzyżowic]], Bydlina, [[Wojkowice\|Wojkowic]], Nowej Wsi, Sączowa, Myszkowic, Sławkowa, Błędowa, Kromołowa, Morska, Włodowic, Czeladzi, Będzina, Chechła, Olkusza, Żarnowca, Kroczyc, Pilicy, Rogożnika, Bobrownik.

Loukas: Redakcyjne: w: Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku

2013-08-14T15:19:21Z

Redakcyjne: w: Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku

← poprzednia wersja		Wersja z 15:19, 14 sie 2013
Linia 73:		Linia 73:
	==Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku==		==Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku==

	W pierwszej połowie XIX wieku zaczęto bowiem poszukiwać i wydobywać galman. Na największą skalę miało to miejsce w [[Olkusz\|Olkuszu]] i [[Bolesław (gm. ~~Boleslaw~~)\|Bolesławiu]], chociaż próbowano go eksploatować go też m.in. w okolicach [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowic]], [[Siewierz\|Siewierza]] i [[Czeladź\|Czeladzi]].		W pierwszej połowie XIX wieku zaczęto bowiem poszukiwać i wydobywać galman. Na największą skalę miało to miejsce w [[Olkusz\|Olkuszu]] i [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesławiu]], chociaż próbowano go eksploatować go też m.in. w okolicach [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowic]], [[Siewierz\|Siewierza]] i [[Czeladź\|Czeladzi]].

	W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej. [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]]~~, „Pogonja”, „Milowice”~~, a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].		W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]], a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].

	Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. Bank Polski Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodni Okręg Górniczy]].		Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. [[Bank Polski (Królestwo Polskie)\|Bank Polski]] Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodni Okręg Górniczy]].

	W [[~~1834~~]] roku w ~~miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery”, a [[Kopalnia "Reden"~~ (~~Dąbrowa Górnicza~~)~~\|„Redenem”~~]] rozpoczęto budowę rządowej „Huty Bankowej”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach		[[Plik:Mapa Zachodni Okreg Górniczy Królestwa Polskiego.jpg\|thumb\|250px\|right\|Mapa [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodniego Okręgu Górniczego]] z 1844 roku - w jego skład weszła zachodnia część województwa krakowskiego (w tym cały obszar przyszłego Zagłębia Dąbrowskiego) oraz południowa część województwa kaliskiego (okolice Częstochowy)]]

	Należy wspomnieć, też o działającym ówcześnie kompleksie w [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]. W jego skład wchodziła kopalnia „Maurycy”, huta „Henryków” z kolonią mieszkalną i portem rzecznym, działającym prężnie do momentu rozwoju kolei żelaznych. Według przekazu [[Marian Kantor-Mirski\|Kantora-Mirskiego]] po ówczesnej Przemszy pływały statki długie na 18 metrów i na 5 metrów szerokie, które przewoziły produkty spożywcze (ziemniaki, mąkę) i przemysłowe (węgiel, drewno).		W [[1834]] roku w miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery” a [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|„Redenem”]] rozpoczęto budowę rządowej „[[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|Huty Bankowej]]”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach.

			Należy wspomnieć, też o działającym ówcześnie kompleksie w [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]. W jego skład wchodziła kopalnia „Maurycy”, huta „Henryków” z kolonią mieszkalną i portem rzecznym - działającym prężnie do momentu rozwoju kolei żelaznych. Według przekazu [[Marian Kantor-Mirski\|Kantora-Mirskiego]] po ówczesnej Przemszy pływały statki długie na 18 metrów i na 5 metrów szerokie, które przewoziły produkty spożywcze (ziemniaki, mąkę) i przemysłowe (węgiel, drewno).

	Część z zakładów dosięgnął w połowie wieku kryzys i została zamknięta. Natomiast świetnie sobie radziły kopalnie rządowe, a zwłaszcza „Ksawery”, „[[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|Reden]]” i „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]”. Od [[1832]] do [[1840]] roku potroiły swoje wydobycie i łącznie zatrudniały ponad 600 osób. We wspomnianych kopalniach nastąpił też największy postęp techniczny – sprowadzono maszyny parowe z Gliwic, a nawet Anglii. Mimo to praca górnika nadal była niebezpieczna i ciężka.		Część z zakładów dosięgnął w połowie wieku kryzys i została zamknięta. Natomiast świetnie sobie radziły kopalnie rządowe, a zwłaszcza „Ksawery”, „[[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|Reden]]” i „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]”. Od [[1832]] do [[1840]] roku potroiły swoje wydobycie i łącznie zatrudniały ponad 600 osób. We wspomnianych kopalniach nastąpił też największy postęp techniczny – sprowadzono maszyny parowe z Gliwic, a nawet Anglii. Mimo to praca górnika nadal była niebezpieczna i ciężka.



	Znaczne zasługi dla rozwoju górnictwa w Zagłębiu położyli [[Józef Patrycjusz Cieszkowski]] oraz [[Andrzej Długoszewski]]. Tym dwóm wykształconym za granicą specjalistom górniczym, poprzez ich nowatorskie pomysły, zawdzięczamy znaczne udoskonalenie techniki wydobycia.		Znaczne zasługi dla rozwoju górnictwa w Zagłębiu położyli [[Józef Patrycjusz Cieszkowski]] oraz [[Andrzej Długoszewski]]. Tym dwóm wykształconym za granicą specjalistom górniczym, poprzez ich nowatorskie pomysły, zawdzięczamy znaczne udoskonalenie techniki wydobycia.

Loukas: Dodałem odniesienie do Zach. Okręgu Górniczego w dziale "Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku"

2013-02-07T21:46:29Z

Dodałem odniesienie do Zach. Okręgu Górniczego w dziale "Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku"

← poprzednia wersja		Wersja z 21:46, 7 lut 2013
Linia 77:		Linia 77:
	W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej. [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]], „Pogonja”, „Milowice”, a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].		W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej. [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]], „Pogonja”, „Milowice”, a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].

	Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju.		Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. Bank Polski Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodni Okręg Górniczy]].

	W [[1834]] roku w miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery”, a [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|„Redenem”]] rozpoczęto budowę rządowej „Huty Bankowej”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach		W [[1834]] roku w miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery”, a [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|„Redenem”]] rozpoczęto budowę rządowej „Huty Bankowej”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach

Piotr Bielecki: /* Od XVII wieku do III rozbioru Polski */

2011-11-13T21:41:11Z

Od XVII wieku do III rozbioru Polski

← poprzednia wersja		Wersja z 21:41, 13 lis 2011
Linia 53:		Linia 53:

	Zmęczona wojnami szlachta polska przyjęła postawę pacyfistyczną i była przeciwko wzrostowi podatków na wojsko. Uznała, że silne wojsko spowoduje wzmocnienie króla, który zagraża jej dobrobytowi i przywilejom. Spowodowało to osłabienie państwa i ingerencje ościennych państw w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej, a w efekcie rozgrywki między rodami magnackimi, które często działały w interesie obcych państw.		Zmęczona wojnami szlachta polska przyjęła postawę pacyfistyczną i była przeciwko wzrostowi podatków na wojsko. Uznała, że silne wojsko spowoduje wzmocnienie króla, który zagraża jej dobrobytowi i przywilejom. Spowodowało to osłabienie państwa i ingerencje ościennych państw w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej, a w efekcie rozgrywki między rodami magnackimi, które często działały w interesie obcych państw.
			[[Plik:1741mapa.jpg\|thumb\|Mapa z 1741 roku]]
	Ziemie zagłębiowskie z uwagi na przygraniczność i słabość państwa stały się w XVIII wieku ponownie miejscem wystawionym na grabieże z zagranicy. Tak było w latach [[1740]]-[[1763]] w trakcie sporu prusko-austriackiego o Śląsk, czy w [[1772]] roku w czasach I rozbioru, kiedy to dogorywający [[Olkusz]] splądrowały wojska rosyjskie. Warte zaznaczenia, że region nawet nie był wtedy formalnie areną jakichkolwiek międzynarodowych zatargów czy walk.		Ziemie zagłębiowskie z uwagi na przygraniczność i słabość państwa stały się w XVIII wieku ponownie miejscem wystawionym na grabieże z zagranicy. Tak było w latach [[1740]]-[[1763]] w trakcie sporu prusko-austriackiego o Śląsk, czy w [[1772]] roku w czasach I rozbioru, kiedy to dogorywający [[Olkusz]] splądrowały wojska rosyjskie. Warte zaznaczenia, że region nawet nie był wtedy formalnie areną jakichkolwiek międzynarodowych zatargów czy walk.

← poprzednia wersja		Wersja z 21:41, 5 sie 2014
Linia 165:		Linia 165:
	[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)		[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

	Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.		Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]).

			Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała [[Izba Przemysłowo-Handlowa]] województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

	Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>		Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>
Linia 171:		Linia 173:
	<gallery>		<gallery>
	Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu		Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu
	Plik:~~Brak zdjęcia~~.jpg\|~~Opis zdjęcia:~~		Plik:Kopalnia Mortimer 0001.jpg\|[[Kopalnia "Mortimer" (Sosnowiec)\|Kopalnia "Mortimer"]]
	Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:		Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
	Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:		Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:

← poprzednia wersja		Wersja z 21:32, 5 sie 2014
Linia 154:		Linia 154:

	==Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)==		==Zagłębie w II Rzeczypospolitej (1918-1939)==
	regionalny przemysł stale się rozwijał, przyciągając do regionu rzesze przybyszów z przeludnionych wsi. Rozwój przemysłu nie przekładał się zawsze jednoznacznie na dobrobyt mieszkańców. W [[1925]] roku miała miejsce wojna celna z Niemcami, skutkująca nadmiarem produkcji śląskich i zagłębiowskich zakładów. Reperkusją światowego kryzysu finansowego był wielki strajk w [[1932]] roku, który zatrzymał pracę zakładów. Niepewna sytuacja materialna mieszkańców utrzymywała więc wysokie poparcie dla partii lewicowych, głównie PPS, chociaż poparcie dla komunistów również było wysokie - rządzili oni nawet okresowo w [[Czeladź\|Czeladzi]]. W [[Będzin\|Będzinie]] z uwagi na znaczny odsetek mieszkających Żydów, stanowili oni od 35-53% radnych miejskich aż do [[1939]] roku. Po [[1926]] roku władze centralne silniej zaczęły ingerować w samorząd, co skutkowało ostatecznie jego marginalizacją i odsuwaniem od władzy opcji niezgodnych z rządami sanacji (m.in. rozwiązano komunistyczną Radę Czeladzi i odsunięto od władzy [[Aleksy Bień\|Aleksego Bienia]] z PPS)		[[Plik:Wojkieleckie1930.jpg\|Województwo Kieleckie w II Rzeczypospolitej\|right\|250px\|thumb]]
	[[Plik:Wojkieleckie1930.jpg\|Województwo Kieleckie w II RP\|right\|thumb]]

	~~W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]]~~, [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]]. Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska „Huta Bankowa”, sosnowieckie „Katarzyna”, „Milowice” i „Staszic”. ~~Oprócz wspomnianych branż rozwijały~~ się ~~też inne~~. W ~~branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie,~~ [[~~Sosnowiec\|Sosnowcu~~]] ~~i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach~~ m.in w [[~~Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie~~]], ~~[[Sosnowiec\|Sosnowcu]]~~, ~~[[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]~~, [[~~Zawierciu]], [[Poręba~~\|~~Porębie~~]] i [[Będzin\|Będzinie]]~~. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]]~~, [[~~Myszków\|Myszkowie~~]] i [[~~Będzin\|Będzinie~~]]~~. Produkcje cementu prowadziły zakłady~~ w ~~[[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]]~~, ~~[[Wysoka~~ (gm. ~~Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych~~ i [[~~Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)~~\|~~Klucze]], [[Sosnowiec~~]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30. pod względem ludności dorównywał nawet Katowicom.		Regionalny przemysł stale się rozwijał, przyciągając do regionu rzesze przybyszów z przeludnionych wsi. Rozwój przemysłu nie zawsze przekładał się jednoznacznie na dobrobyt mieszkańców. W [[1925]] roku miała miejsce wojna celna Polski z Niemcami, skutkująca nadmiarem produkcji m.in. zagłębiowskich zakładów. Reperkusją światowego kryzysu finansowego był wielki strajk w [[1932]] roku, który zatrzymał pracę zakładów. Niepewna sytuacja materialna mieszkańców utrzymywała wysokie poparcie dla partii lewicowych, głównie PPS, chociaż poparcie dla komunistów również było wysokie - rządzili oni nawet okresowo w [[Czeladź\|Czeladzi]]. W [[Będzin\|Będzinie]] z uwagi na znaczny odsetek mieszkających Żydów, stanowili oni od 35-53% radnych miejskich aż do [[1939]] roku. Po [[1926]] roku władze centralne silniej zaczęły ingerować w samorząd, co skutkowało ostatecznie jego marginalizacją i odsuwaniem od władzy opcji niezgodnych z rządami sanacji (m.in. rozwiązano komunistyczną Radę Czeladzi i odsunięto od władzy [[Aleksy Bień\|Aleksego Bienia]] z PPS)

	Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30. także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. ~~„Elektrownia~~ Okręgowa w Zagłębiu ~~Dąbrowskim”~~, której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.		[[Plik:Liczba ludnośći II RP infografika.jpg\|thumb\|right\|250px\|Liczba ludności największych miast II Rzeczypospolitej]]

			W dwudziestoleciu międzywojennym najwięcej węgla wydobywano w [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Zagórze (Sosnowiec)\|Zagórzu]] (ob. dzielnica Sosnowca), [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]] (ob. dzielnica Będzina), [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]] (ob. dzielnica Sosnowca) i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierzu]] (ob. dzielnica Sosnowca).

			(Zobacz wydobycie węgla regionie w czasach II RP na przykładzie:<br>
			[[Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn"\|Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego "Saturn"]] i innych ujętych w tabeli.)

			Wśród hut największymi zakładami były dąbrowska [[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|"Huta Bankowa"]], sosnowieckie [[Huta "Katarzyna" (Sosnowiec)\|"Katarzyna"]], [[Huta "Milowice" (Sosnowiec)\|"Milowice"]] i "Staszic". Oprócz wspomnianych branż rozwijały się też inne. W branży metalowej funkcjonowały zakłady odlewni w Mijaczowie, [[Sosnowiec\|Sosnowcu]] i [[Zawiercie\|Zawierciu]]. Budowano maszyny w fabrykach m.in w [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowie]], [[Sosnowiec\|Sosnowcu]], [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]], [[Zawierciu]], [[Poręba\|Porębie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Naczynia wytwarzano w [[Olkusz\|Olkuszu]], [[Myszków\|Myszkowie]] i [[Będzin\|Będzinie]]. Produkcje cementu prowadziły zakłady w [[Grodziec (Będzin)\|Grodźcu]], [[Wysoka (gm. Łazy)\|Wysokiej]], Wojkowicach Komornych i [[Ogrodzieniec\|Ogrodzieńcu]]. Nieźle prosperowały zakłady włókiennicze ([[Sosnowiec]]) oraz papiernicze ([[Myszków]], [[Klucze (gm. Klucze)\|Klucze]], [[Sosnowiec]]). Centrum bankowości i finansów był [[Sosnowiec]], gdzie siedzibę miała Izba Przemysłowo-Handlowa województwa kieleckiego, a także Oddział Banku Polskiego. Z czasem [[Sosnowiec]] stawał się niepisaną, gospodarczą stolicą województwa. W latach 30-tych pod względem ludności dorównywał najludniejszemu miastu województwa kieleckiego - Częstochowie.

			Rozwój napędzany był przez dynamiczną jak na owe czasy elektryfikację, która objęła początkowo największe miasta, a w latach 30-tych także dalsze obszary. Najwięcej energii produkowała spółka pn. "Elektrownia Okręgowa w Zagłębiu Dąbrowskim", której zakład mieścił się na granicy [[Sosnowiec\|Sosnowca]] i [[Będzin\|Będzina]]. W [[1927]] roku w regionie ruszyły tramwaje, których pierwsza linia połączyła [[Dąbrowa Górnicza\|Dąbrowę]], przez [[Będzin]], z [[Sosnowiec\|Sosnowcem]] - podróż trwała 36 minut. Wkrótce wspomnianą sieć rozwinięto o połączenie Zagłębia ze Śląskiem przez Szopienice, a także o odnogi do [[Czeladź\|Czeladzi]], [[Milowice (Sosnowiec)\|Milowic]] i [[Środula (Sosnowiec)\|Środuli]]. Równolegle uruchamiano komunikację autobusową. Stosunkowo dobrze rozwinięta była służba zdrowia, a tereny miejskie w końcu doczekały się kanalizacji.<br>

			<gallery>
			Plik:Wystawa w Sosnowcu Plakat.jpg\|Plakat [[Wystawa Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego w Sosnowcu\|Wystawy Polskiego Przemysłu, Handlu i Rzemiosła Zagłębia Dąbrowskiego]] w Sosnowcu
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			Plik:Brak zdjęcia.jpg\|Opis zdjęcia:
			</gallery>

	==II wojna światowa (1939-1945)==		==II wojna światowa (1939-1945)==

← poprzednia wersja		Wersja z 15:19, 14 sie 2013
Linia 73:		Linia 73:
	==Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku==		==Zagłębie w pierwszej połowie XIX wieku==

	W pierwszej połowie XIX wieku zaczęto bowiem poszukiwać i wydobywać galman. Na największą skalę miało to miejsce w [[Olkusz\|Olkuszu]] i [[Bolesław (gm. ~~Boleslaw~~)\|Bolesławiu]], chociaż próbowano go eksploatować go też m.in. w okolicach [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowic]], [[Siewierz\|Siewierza]] i [[Czeladź\|Czeladzi]].		W pierwszej połowie XIX wieku zaczęto bowiem poszukiwać i wydobywać galman. Na największą skalę miało to miejsce w [[Olkusz\|Olkuszu]] i [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesławiu]], chociaż próbowano go eksploatować go też m.in. w okolicach [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowic]], [[Siewierz\|Siewierza]] i [[Czeladź\|Czeladzi]].

	W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej. [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]]~~, „Pogonja”, „Milowice”~~, a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].		W dłuższej perspektywie to węgiel stał się fundamentem rozwoju Zagłębia. Wraz z licznie powstającymi kopalniami, w ich okolicach budowano huty. Pierwsza huta cynkowa tego okresu - „Konstanty”, została zbudowana w sąsiedztwie dąbrowskiej [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|kopalni „Reden”]]. Tworzone wtedy zakłady wydobywcze i przetwórcze dały nierzadko nazwę miejscom, kojarzonym po dzień dzisiejszy m.in.: „Dańdówka”, „Nadzieja Ludwika” w Sielcu, „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]” w [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Niemcach]], a wśród hut „Xawery” w okolicach [[Będzin\|Będzina]].

	Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. Bank Polski Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodni Okręg Górniczy]].		Pewne niepokoje przyniosło powstanie listopadowe przeciw Rosji. Chociaż główne epizody powstania rozgrywały się daleko od regionu, odczuł on powstanie w sferze gospodarczej za sprawą zaostrzenia kontroli granicznej na granicy prusko-rosyjskiej. Działania wojenne spowodowały spadek popytu na zagłębiowskie wytwórstwo, co pociągnęło za sobą czasowy, gospodarczy zastój zakładów. Po ustaniu walk, region jednak wkroczył ponownie na drogę dalszego rozwoju. [[Bank Polski (Królestwo Polskie)\|Bank Polski]] Królestwa Polskiego, pełniący wówczas funkcję administracyjną nad rozwijającym się przemysłem górniczym, ustanowił tutaj [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodni Okręg Górniczy]].

	W [[~~1834~~]] roku w ~~miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery”, a [[Kopalnia "Reden"~~ (~~Dąbrowa Górnicza~~)~~\|„Redenem”~~]] rozpoczęto budowę rządowej „Huty Bankowej”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach		[[Plik:Mapa Zachodni Okreg Górniczy Królestwa Polskiego.jpg\|thumb\|250px\|right\|Mapa [[Zachodni Okręg Górniczy\|Zachodniego Okręgu Górniczego]] z 1844 roku - w jego skład weszła zachodnia część województwa krakowskiego (w tym cały obszar przyszłego Zagłębia Dąbrowskiego) oraz południowa część województwa kaliskiego (okolice Częstochowy)]]

	Należy wspomnieć, też o działającym ówcześnie kompleksie w [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]. W jego skład wchodziła kopalnia „Maurycy”, huta „Henryków” z kolonią mieszkalną i portem rzecznym, działającym prężnie do momentu rozwoju kolei żelaznych. Według przekazu [[Marian Kantor-Mirski\|Kantora-Mirskiego]] po ówczesnej Przemszy pływały statki długie na 18 metrów i na 5 metrów szerokie, które przewoziły produkty spożywcze (ziemniaki, mąkę) i przemysłowe (węgiel, drewno).		W [[1834]] roku w miejscu lasu brzozowego między kopalniami „Ksawery” a [[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|„Redenem”]] rozpoczęto budowę rządowej „[[Huta "Bankowa" (Dąbrowa Górnicza)\|Huty Bankowej]]”. Ukończono ją pięć lat później, a ośrodek ten dał impuls do rozwoju aglomeracji miejskiej. Na potrzeby przybywających do pracy robotników zbudowano kolonie mieszkalne we wsiach Stara Dąbrowa i Mydlice. „Huta Bankowa” stała się jednym z największych zakładów metalurgicznych w całym Imperium Rosyjskim. Rozwijające się pobliskie fabryki mogły zamawiać we wspomnianej hucie maszyny i narzędzia, co wzmagało ich potencjał. Maszyny i narzędzia gospodarskie produkowano też w Żarkach.

			Należy wspomnieć, też o działającym ówcześnie kompleksie w [[Niwka (Sosnowiec)\|Niwce]]. W jego skład wchodziła kopalnia „Maurycy”, huta „Henryków” z kolonią mieszkalną i portem rzecznym - działającym prężnie do momentu rozwoju kolei żelaznych. Według przekazu [[Marian Kantor-Mirski\|Kantora-Mirskiego]] po ówczesnej Przemszy pływały statki długie na 18 metrów i na 5 metrów szerokie, które przewoziły produkty spożywcze (ziemniaki, mąkę) i przemysłowe (węgiel, drewno).

	Część z zakładów dosięgnął w połowie wieku kryzys i została zamknięta. Natomiast świetnie sobie radziły kopalnie rządowe, a zwłaszcza „Ksawery”, „[[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|Reden]]” i „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]”. Od [[1832]] do [[1840]] roku potroiły swoje wydobycie i łącznie zatrudniały ponad 600 osób. We wspomnianych kopalniach nastąpił też największy postęp techniczny – sprowadzono maszyny parowe z Gliwic, a nawet Anglii. Mimo to praca górnika nadal była niebezpieczna i ciężka.		Część z zakładów dosięgnął w połowie wieku kryzys i została zamknięta. Natomiast świetnie sobie radziły kopalnie rządowe, a zwłaszcza „Ksawery”, „[[Kopalnia "Reden" (Dąbrowa Górnicza)\|Reden]]” i „[[Kopalnia "Feliks" (Sosnowiec)\|Feliks]]”. Od [[1832]] do [[1840]] roku potroiły swoje wydobycie i łącznie zatrudniały ponad 600 osób. We wspomnianych kopalniach nastąpił też największy postęp techniczny – sprowadzono maszyny parowe z Gliwic, a nawet Anglii. Mimo to praca górnika nadal była niebezpieczna i ciężka.



	Znaczne zasługi dla rozwoju górnictwa w Zagłębiu położyli [[Józef Patrycjusz Cieszkowski]] oraz [[Andrzej Długoszewski]]. Tym dwóm wykształconym za granicą specjalistom górniczym, poprzez ich nowatorskie pomysły, zawdzięczamy znaczne udoskonalenie techniki wydobycia.		Znaczne zasługi dla rozwoju górnictwa w Zagłębiu położyli [[Józef Patrycjusz Cieszkowski]] oraz [[Andrzej Długoszewski]]. Tym dwóm wykształconym za granicą specjalistom górniczym, poprzez ich nowatorskie pomysły, zawdzięczamy znaczne udoskonalenie techniki wydobycia.