Klucz Sławkowski - Historia wersji

Germadon o 21:49, 25 maj 2017

2017-05-25T21:49:09Z

← poprzednia wersja		Wersja z 21:49, 25 maj 2017
Linia 1:		Linia 1:
	'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].		'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]]<ref>Okradzionów w sławkowskim kluczu dóbr biskupów krakowskich [w] [[Sławków. Historia - Kultura - Ludzie. 1/2017 (2)]] [[Sławków]] [[2017]], s. 65-75. Miejski Ośrodek Kultury w Sławkowie.</ref>., [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]]<ref>Kulej G.: Okradzionów w sławkowskim kluczu dóbr biskupów krakowskich [w] [[Sławków. Historia - Kultura - Ludzie. 1/2017 (2)]] [[Sławków]] [[2017]], s. 65-75. Miejski Ośrodek Kultury w Sławkowie.</ref>., [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

	==Literatura==		==Literatura==

Germadon o 21:42, 25 maj 2017

2017-05-25T21:42:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 21:42, 25 maj 2017
Linia 1:		Linia 1:
	'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].		'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]]<ref>Okradzionów w sławkowskim kluczu dóbr biskupów krakowskich [w] [[Sławków. Historia - Kultura - Ludzie. 1/2017 (2)]] [[Sławków]] [[2017]], s. 65-75. Miejski Ośrodek Kultury w Sławkowie.</ref>., [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

	==Literatura==		==Literatura==

	#[[Inwentarze i lustracje Klucza Sławkowskiego z XVII i XVIII wieku]]		#[[Inwentarze i lustracje Klucza Sławkowskiego z XVII i XVIII wieku]]

			{{Przypisy}}


	[[Kategoria: Historia]]		[[Kategoria: Historia]]

Germadon o 01:09, 31 sie 2016

2016-08-31T01:09:01Z

← poprzednia wersja		Wersja z 01:09, 31 sie 2016
Linia 2:		Linia 2:

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

			==Literatura==
			#[[Inwentarze i lustracje Klucza Sławkowskiego z XVII i XVIII wieku]]

	[[Kategoria: Historia]]		[[Kategoria: Historia]]

Germadon o 00:55, 31 sie 2016

2016-08-31T00:55:39Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:55, 31 sie 2016
Linia 1:		Linia 1:
	'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].		'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], Tuczna Baba (obecnie Tucznawa), [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa (Dąbrowa Górnicza)\|Tuczna Baba (obecnie Tucznawa)]], [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

	[[Kategoria: Historia]]		[[Kategoria: Historia]]

Germadon o 00:52, 31 sie 2016

2016-08-31T00:52:56Z

← poprzednia wersja		Wersja z 00:52, 31 sie 2016
Linia 1:		Linia 1:
	'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].		'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], Tuczna Baba, [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], Tuczna Baba (obecnie Tucznawa), [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

	[[Kategoria: Historia]]		[[Kategoria: Historia]]

Michał Kusiak o 15:18, 1 sty 2013

2013-01-01T15:18:36Z

← poprzednia wersja		Wersja z 15:18, 1 sty 2013
Linia 1:		Linia 1:
	Klucz Sławkowski wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta Sławkowa oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Jaworzno i Mysłowice oraz powiatów olkuskiego, chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do Koziegłów. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z księstwem siewierskim.		'''Klucz Sławkowski''' - wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], Jaworzno i Mysłowice oraz [[Powiat olkuski\|powiatów olkuskiego]], chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do [[Koziegłowy\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z [[Księstwo Siewierskie\|księstwem siewierskim]].

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: Błędów, Bolesław, Bukowno, Byczyna, Chełm, Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, Gołonóg, Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, Krzykawa, Kuźnica, Luszowice, Łosień, Okradzionów, Porąbka (obejmująca obecne dzielnice Sosnowca: Porąbka, Maczki, Ostrowy Górnicze i Kazimierz Górniczy), Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Tuczna Baba, Ząbkowice.		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (gm. Bolesław)\|Bolesław]], [[Bukowno]], Byczyna, [[Chełm (gm. Wolbrom)\|Chełm]], Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, [[Krzykawa (gm. Bolesław)\|Krzykawa]], Kuźnica, Luszowice, [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów (Dąbrowa Górnicza)\|Okradzionów]], [[Porąbka (gm. Trzyciąż)\|Porąbka]] (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki (Sosnowiec)\|Maczki]], [[Ostrowy Górnicze (Sosnowiec)\|Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy (Sosnowiec)\|Kazimierz Górniczy]]), Sikorka, [[Strzemieszyce Małe (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza)\|Strzemieszyce Wielkie]], Tuczna Baba, [[Ząbkowice (Dąbrowa Górnicza)\|Ząbkowice]].

	[[Kategoria: Historia]]		[[Kategoria: Historia]]

Hieronim Sepiol: Kategoria: Historia

2011-12-06T18:46:58Z

Kategoria: Historia

← poprzednia wersja		Wersja z 18:46, 6 gru 2011
Linia 2:		Linia 2:

	Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: Błędów, Bolesław, Bukowno, Byczyna, Chełm, Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, Gołonóg, Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, Krzykawa, Kuźnica, Luszowice, Łosień, Okradzionów, Porąbka (obejmująca obecne dzielnice Sosnowca: Porąbka, Maczki, Ostrowy Górnicze i Kazimierz Górniczy), Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Tuczna Baba, Ząbkowice.		Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: Błędów, Bolesław, Bukowno, Byczyna, Chełm, Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, Gołonóg, Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, Krzykawa, Kuźnica, Luszowice, Łosień, Okradzionów, Porąbka (obejmująca obecne dzielnice Sosnowca: Porąbka, Maczki, Ostrowy Górnicze i Kazimierz Górniczy), Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Tuczna Baba, Ząbkowice.

			[[Kategoria: Historia]]

Wawel: klucz

2011-10-06T17:40:17Z

klucz

← poprzednia wersja		Wersja z 17:40, 6 paź 2011
Linia 1:		Linia 1:
	Klucz Sławkowski ....		Klucz Sławkowski wydzielony administracyjnie obszar z województwa krakowskiego złożony miasta Sławkowa oraz kilkunastu wsi należących do biskupów krakowskich, usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Jaworzno i Mysłowice oraz powiatów olkuskiego, chrzanowskiego i bieruńsko-lędzińskiego. Był jednym z najstarszych posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od Lipowca do Koziegłów. Graniczył od południa z kluczem lipowieckim, a od zachodu z księstwem siewierskim.

			Zasięg klucza w róznych okresach od XIII do XVIII wieku był zmienny. W skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: Błędów, Bolesław, Bukowno, Byczyna, Chełm, Ciężkowice, Dąbrowa Narodowa, Długoszyn, Gołonóg, Imielin, Jaworzno, Jeleń, Kosztowy, Krzykawa, Kuźnica, Luszowice, Łosień, Okradzionów, Porąbka (obejmująca obecne dzielnice Sosnowca: Porąbka, Maczki, Ostrowy Górnicze i Kazimierz Górniczy), Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Tuczna Baba, Ząbkowice.

Dariusz JUREK: UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „Klucz Sławkowski ....”

2011-08-28T16:12:04Z

UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „Klucz Sławkowski ....”

← poprzednia wersja		Wersja z 16:12, 28 sie 2011
Linia 1:		Linia 1:
	[[Plik:Slawkow ruiny zamku.jpg\|thumb\|200px\|Ruiny wieży mieszkalno-obronnej [[Zamek biskupów krakowskich w Sławkowie\|zamku biskupów krakowskich w Sławkowie]] (XIII wiek). Prawdopodobnie jeszcze w XVI w. znajdowała się tutaj administracja klucza sławkowskiego.]]		Klucz Sławkowski ....
	~~[[Plik:Slawkow dwor biskupi.jpg\|thumb\|200px\|Budynek dawnego dworu biskupiego - tutaj w XVII–XVIII w. mieściła się siedziba zarządzającego kluczem sławkowskim biskupiego starosty.]]~~
	~~[[Plik:SCHLACA.jpg\|thumb\|200px\|Panorama Sławkowa w XVI wieku – na pierwszym planie na dole rysunku widoczne dymiące piece hutnicze.]]~~
	~~[[Plik:Austeria w Slawkowie.jpg\|thumb\|200px\|XVIII-wieczna [[Austeria sławkowska\|karczma sławkowska]]]]~~
	~~'''~~Sławkowski [[Klucz (majątek ziemski)\|klucz]] dóbr biskupich''' ([[Łacina\|łac]].: ''clavis Slavcoviensis''<ref>Stanisław Kuraś (red.): ''Ordynacje i ustawy wiejskie: z Archiwów Metropolitalnego i Kapitulnego w Krakowie, 1451-1689'', Wydawnictwo PWN, Warszawa 1960, s. 31.</ref>, [[Język niemiecki\|niem]].: ''Herrschaft Sławków''<ref>Johann Philipp von Carosi: ''Reisen durch verschiedene polnische Provinzen, mineralischen und andern Inhalts'', cz. II, Lipsk 1784, s. 220.</ref>, po polsku zwany również biskupim "starostwem sławkowskim") stanowił od XIII do XVIII wieku wydzielony administracyjnie z [[Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)\|województwa krakowskiego]] (kasztelania majątkowa) obszar miasta [[Sławków\|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do [[Biskupi krakowscy\|biskupów krakowskich]], usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], [[Jaworzno]] i [[Mysłowice]] oraz powiatów [[Powiat olkuski\|olkuskiego]], [[powiat chrzanowski\|chrzanowskiego]] i [[Powiat bieruńsko-lędziński\|bieruńsko-lędzińskiego]]. Należał do najstarszych (obok [[Klucz kielecki\|klucza kieleckiego]]<ref>S. Szczur: ''Kościół krakowski w tysiącleciu'', Znak 2000, s. 75.</ref>) posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od [[Lipowiec (zamek)\|Lipowca]] do [[Koziegłowy (województwo śląskie)\|Koziegłów]]. Graniczył od południa z [[Klucz lipowiecki\|kluczem lipowieckim]], a od zachodu z [[Księstwo siewierskie\|księstwem siewierskim]]. Wbrew niektórym opiniom<ref>{{SgKP\|X\|783\|Sławków}}</ref><ref>Z. Gloger: ''Geografia historyczna ziem dawnej Polski'', Kraków 1903, reprint wydany przez Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1991, ISBN 83-214-0883-4, s. 180[http://www.intratext.com/IXT/POL0080/_PX.HTM]; M. Baliński, T. Lipiński: ''Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym'', t. 2, wyd. 2, Warszawa 1885, s. 141.</ref> nie wchodził jednak nigdy w skład tego księstwa, znajdując się do końca epoki przedrozbiorowej w województwie krakowskim<ref>Z. Noga: ''W okresie nowożytnym'', w: F. Kiryk (red.): ''Dzieje Sławkowa'', Kraków 2001, s. 107. Patrz też: Mapa Księstwa Siewierskiego (w skali 1 : 225 000) opracowana i wydana przez [[Karol de Perthées\|Karola de Perthéesa]], Paryż 1791 oraz "Mapa województwa krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego 1788 – 1792" (w skali 1 : 200 000) opracowana przez Karola Buczka pod kierunkiem prof. Władysława Semkowicza, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1929.</ref>. Na mocy przywilejów potwierdzonych po raz pierwszy w 1286 biskupi sprawowali w kluczu półudzielną władzę świecką, łącznie z prawem stanowienia i pobierania podatków oraz władzą sądowniczą. Biskupstwo krakowskie posiadało też pełne prawa do eksploatycji minerałów, udzielało przywilejów na ich poszukiwanie, wydawało ordynacje górnicze, mianowało własne władze i pobierało [[Olbora\|olborę]]<ref>J. Padzur (red.), ''Z dziejów górnictwa i hutnictwa'', Wyd. Geologiczne, t. 8-10, s. 333.</ref>. Tworząca klucz biskupi jednostka administracyjna nosiła w różnych czasach różne nazwy i zmieniała z czasem swój zasięg terytorialny.

	Pierwszy znany zarządca kasztelanii sławkowskiej – wojski Augustyn (''Augustinus tribunus de Zlaucow'') – wymieniony został w dokumencie z 1238 roku<ref>''Monografia cystersów w Mogile. Zbiór dokumentów klasztoru mogilskiego'', oprac. E. Janota, Kraków 1867, nr 16.</ref>. Wiadomo, że w XIV wieku wchodziły w skład kasztelanii obok Sławkowa osady [[Jaworzno]], [[Ciężkowice (Jaworzno)\|Ciężkowice]], [[Jeleń (Jaworzno)\|Jeleń]] i [[Strzemieszyce]]. W 1279 [[Bolesław V Wstydliwy\|Bolesław Wstydliwy]] nadał biskupom krakowskim wieś [[Bolesław (powiat olkuski)\|Bolesław]], która włączona została w skład klucza. W 1390 biskup [[Jan Radlica]] nabył i włączył w obszar klucza wieś [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]]. W 1391, po otrzymaniu przez biskupa Radlicę w charakterze odszkodowania od księcia raciborskiego [[Jan II Żelazny\|Janusza]] wsi [[Imielin]], [[Kosztowy]] i [[Chełm Śląski\|Chełm]], weszły one w skład klucza sławkowskiego, stanowiąc odtąd polską enklawę na Śląsku (w połowie XV wieku zaliczane do klucza sławkowskiego<ref>''Studia historyczne'', Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział Kielce, Polska Akademia Nauk, Komisja Nauk Historycznych, z. 37, 1994, s. 411 [http://books.google.com/books?id=DAppAAAAMAAJ&q=%22w+po%C5%82owie+XV+w.+zosta%C5%82y+ponadto+zaliczone+do+klucza+s%C5%82awkow-skiego%22&dq=%22w+po%C5%82owie+XV+w.+zosta%C5%82y+ponadto+zaliczone+do+klucza+s%C5%82awkow-skiego%22&hl=de&cd=1].</ref>, weszły następnie na stałe w skład [[Klucz lipowiecki\|klucza lipowieckiego]]). W XIV wieku mówi się o okręgu (''districtus'')<ref>''Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława'', t. I nr 88, 381, 382; t. II nr 369.</ref>, a od pierwszej połowy XV wieku o biskupim "starostwie" sławkowskim. Starostwo sławkowskie utrzymało się do 1790, kiedy dobra całego klucza zostały zsekularyzowane i przeszły na własność [[Skarb Państwa\|skarbu państwa]]. Natomiast struktura organizacyjna samego klucza sławkowskiego istniała jeszcze przez kilka następnych lat, a jego dobra dzierżawione były przez skarb państwa osobom prywatnym do czasu ich rozcięcia granicą prusko-austriacką po [[III rozbiór Polski\|trzecim rozbiorze Polski]]. W 1796 część wsi klucza sławkowskiego razem ze Sławkowem weszła w skład pruskiego [[Nowy Śląsk\|Nowego Śląska]], natomiast wsie położone na wschodnim brzegu [[Biała Przemsza\|Białej Przemszy]] w skład [[Austria\|Austrii]], co przypieczętowało rozpad klucza. Z pozostałości klucza Prusacy utworzyli rządową ekonomię Sławków, wcieloną w [[Królestwo Kongresowe\|Królestwie Polskim]] w 1816 w skład dóbr górniczych. Ekonomia ta zlikwidowana została w 1866.

	W różnych okresach w skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)\|Błędów]], [[Bolesław (powiat olkuski)\|Bolesław]], [[Bukowno]], [[Byczyna (Jaworzno)\|Byczyna]], [[Chełm Śląski\|Chełm]], [[Ciężkowice (Jaworzno)\|Ciężkowice]], [[Dąbrowa Narodowa (Jaworzno)\|Dąbrowa Narodowa]], [[Długoszyn (dzielnica Jaworzna)\|Długoszyn]], [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)\|Gołonóg]], [[Imielin]], [[Jaworzno]], [[Jeleń (Jaworzno)\|Jeleń]], [[Kosztowy]], [[Krzykawa]], Kuźnica, [[Luszowice (powiat chrzanowski)\|Luszowice]], [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)\|Łosień]], [[Okradzionów]], Porąbka (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec\|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)\|Porąbka]], [[Maczki]], [[Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy]]), [[Sikorka (Dąbrowa Górnicza)\|Sikorka]], [[Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa\|Tuczna Baba]], [[Ząbkowice]].

	~~Klucz sławkowski zarządzany był przez starostę, który działał w imieniu biskupów krakowskich. Stanowił on najwyższą władzę w kluczu i instancję apelacyjną od wyroków sądu miejskiego.~~
	W administracji starostę wspomagali liczni oficjaliści: podstarości, ekonomowie, pisarze prowentowi, administratorzy, rewizorzy karczm i leśni. Pod koniec XVIII wieku w kluczu działało 7 folwarków. Gospodarka rolna i hodowlana nie była jednak zbyt wydolna z uwagi na słabą jakość gleb.

	W XVI wieku klucz sławkowski przeżył okres rozwoju górnictwa ołowiu. W latach 1550–1575 wydobyto na terenie klucza 7000 niecek rudy ołowianej. W okresie późniejszym rozwijało się również górnictwo [[galman]]u, którego w latach 1635–1651 spławiono z klucza sławkowskiego do [[Gdańsk]]a 1814 [[Beczka (jednostka miary)\|beczek]] (1 beczka = 271,36 dm³)<ref>D. Molenda: ''Początek eksploatacji galmanu na ziemiach polskich (do połowy XVII w.)'', "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", nr 1, 1973.</ref>.
	Około 80% gwarków stanowili mieszkańcy Sławkowa i innych miejscowości klucza. Sprawami górniczymi administrował [[żupnik]], a kwestie sporne rozstrzygał sąd żupniczy, w którego skład wchodziło oprócz żupnika również 5 ławników. Instancją nadzorczą nad urzędem żupniczym był starosta sławkowski, który uprawniony był również do wydawania frysztów, czyli licencji uprawniających do prowadzenia robót górniczych. Starosta rozpatrywał również apelacje od wyroków sądu żupniczego.

	Ważnym elementem gospodarki klucza były przynoszące duże dochody [[propinacja\|przywileje propinacyjne]] mieszczan sławkowskich. Na podstawie szeregu przywilejów biskupich mieszkańcy wsi klucza i osiedli tam karczmarze tylko w Sławkowie mogli zaopatrywać się w piwo i wódkę. Jeden z XVIII-wiecznych dokumentów ostrzega: {{CytatD\|''gdyby kto doniesiony został, że trunki zbyteczne w cudzych domach klucza sławkowskiego pija, takowemu prowent dwa garce wody wstawić rozkaże, za które tak jak za wódkę zapłacić zobowiązany''}} Karczmarze klucza do końca epoki przedrozbiorowej mieli obowiązek zaopatrywać się w towar wyłącznie w Sławkowie, co obwarowane było groźbą kary cielesnej, przepadku gorzałki i utraty przywileju na karczmę.

	~~{{Przypisy}}~~

	~~== Bibliografia ==~~
	~~{{bibliografia start}}~~
	~~# Johann Philipp von Carosi: ''Reisen durch verschiedene polnische Provinzen, mineralischen und andern Inhalts'', cz. II, Lipsk 1784.~~
	~~# [[Feliks Kiryk]] (red.): ''Dzieje Sławkowa'', Kraków 2001.~~
	~~# K. Kozłowski: ''Kopalnie klucza sławkowskiego'', Biblioteka Warszawska, t. 190, Warszawa 1889.~~
	# H. Madurowicz-Urbańska: ''Gospodarstwo folwarczne w dobrach biskupstwa krakowskiego na pograniczu polsko-śląskim w XVII i XVIII wieku'', Zeszyty Naukowe UJ, nr 56, Prace Historyczne, z. 9, 1962, s. 41.
	~~# D. Molenda: ''Początek eksploatacji galmanu na ziemiach polskich (do połowy XVII w.)'', "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", nr 1, 1973.~~
	~~# ''Studia historyczne'', Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział Kielce, Polska Akademia Nauk, Komisja Nauk Historycznych, z~~. ~~37, 1994, s~~. ~~411~~.
	~~# [[Stanisław Szczur]]: ''Kościół krakowski w tysiącleciu'', Znak 2000~~.
	~~{{bibliografia stop}}~~

Dariusz JUREK: Utworzył nową stronę „zamku biskupów krakowskich w Sławkowie (XIII ...”

2011-08-21T19:41:01Z

Utworzył nową stronę „thumb|200px|Ruiny wieży mieszkalno-obronnej [[Zamek biskupów krakowskich w Sławkowie|zamku biskupów krakowskich w Sławkowie (XIII ...”

Nowa strona

[[Plik:Slawkow ruiny zamku.jpg|thumb|200px|Ruiny wieży mieszkalno-obronnej [[Zamek biskupów krakowskich w Sławkowie|zamku biskupów krakowskich w Sławkowie]] (XIII wiek). Prawdopodobnie jeszcze w XVI w. znajdowała się tutaj administracja klucza sławkowskiego.]]
[[Plik:Slawkow dwor biskupi.jpg|thumb|200px|Budynek dawnego dworu biskupiego - tutaj w XVII–XVIII w. mieściła się siedziba zarządzającego kluczem sławkowskim biskupiego starosty.]]
[[Plik:SCHLACA.jpg|thumb|200px|Panorama Sławkowa w XVI wieku – na pierwszym planie na dole rysunku widoczne dymiące piece hutnicze.]]
[[Plik:Austeria w Slawkowie.jpg|thumb|200px|XVIII-wieczna [[Austeria sławkowska|karczma sławkowska]]]]
'''Sławkowski [[Klucz (majątek ziemski)|klucz]] dóbr biskupich''' ([[Łacina|łac]].: ''clavis Slavcoviensis''<ref>Stanisław Kuraś (red.): ''Ordynacje i ustawy wiejskie: z Archiwów Metropolitalnego i Kapitulnego w Krakowie, 1451-1689'', Wydawnictwo PWN, Warszawa 1960, s. 31.</ref>, [[Język niemiecki|niem]].: ''Herrschaft Sławków''<ref>Johann Philipp von Carosi: ''Reisen durch verschiedene polnische Provinzen, mineralischen und andern Inhalts'', cz. II, Lipsk 1784, s. 220.</ref>, po polsku zwany również biskupim "starostwem sławkowskim") stanowił od XIII do XVIII wieku wydzielony administracyjnie z [[Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)|województwa krakowskiego]] (kasztelania majątkowa) obszar miasta [[Sławków|Sławkowa]] oraz kilkunastu wsi należących do [[Biskupi krakowscy|biskupów krakowskich]], usytuowanych częściowo na obszarze obecnych miast [[Sosnowiec]], [[Dąbrowa Górnicza]], [[Jaworzno]] i [[Mysłowice]] oraz powiatów [[Powiat olkuski|olkuskiego]], [[powiat chrzanowski|chrzanowskiego]] i [[Powiat bieruńsko-lędziński|bieruńsko-lędzińskiego]]. Należał do najstarszych (obok [[Klucz kielecki|klucza kieleckiego]]<ref>S. Szczur: ''Kościół krakowski w tysiącleciu'', Znak 2000, s. 75.</ref>) posiadłości biskupstwa krakowskiego. Klucz sławkowski był częścią włości biskupich ciągnących się wzdłuż granicy małopolsko-śląskiej od [[Lipowiec (zamek)|Lipowca]] do [[Koziegłowy (województwo śląskie)|Koziegłów]]. Graniczył od południa z [[Klucz lipowiecki|kluczem lipowieckim]], a od zachodu z [[Księstwo siewierskie|księstwem siewierskim]]. Wbrew niektórym opiniom<ref>{{SgKP|X|783|Sławków}}</ref><ref>Z. Gloger: ''Geografia historyczna ziem dawnej Polski'', Kraków 1903, reprint wydany przez Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", Warszawa 1991, ISBN 83-214-0883-4, s. 180[http://www.intratext.com/IXT/POL0080/_PX.HTM]; M. Baliński, T. Lipiński: ''Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym'', t. 2, wyd. 2, Warszawa 1885, s. 141.</ref> nie wchodził jednak nigdy w skład tego księstwa, znajdując się do końca epoki przedrozbiorowej w województwie krakowskim<ref>Z. Noga: ''W okresie nowożytnym'', w: F. Kiryk (red.): ''Dzieje Sławkowa'', Kraków 2001, s. 107. Patrz też: Mapa Księstwa Siewierskiego (w skali 1 : 225 000) opracowana i wydana przez [[Karol de Perthées|Karola de Perthéesa]], Paryż 1791 oraz "Mapa województwa krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego 1788 – 1792" (w skali 1 : 200 000) opracowana przez Karola Buczka pod kierunkiem prof. Władysława Semkowicza, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1929.</ref>. Na mocy przywilejów potwierdzonych po raz pierwszy w 1286 biskupi sprawowali w kluczu półudzielną władzę świecką, łącznie z prawem stanowienia i pobierania podatków oraz władzą sądowniczą. Biskupstwo krakowskie posiadało też pełne prawa do eksploatycji minerałów, udzielało przywilejów na ich poszukiwanie, wydawało ordynacje górnicze, mianowało własne władze i pobierało [[Olbora|olborę]]<ref>J. Padzur (red.), ''Z dziejów górnictwa i hutnictwa'', Wyd. Geologiczne, t. 8-10, s. 333.</ref>. Tworząca klucz biskupi jednostka administracyjna nosiła w różnych czasach różne nazwy i zmieniała z czasem swój zasięg terytorialny.

Pierwszy znany zarządca kasztelanii sławkowskiej – wojski Augustyn (''Augustinus tribunus de Zlaucow'') – wymieniony został w dokumencie z 1238 roku<ref>''Monografia cystersów w Mogile. Zbiór dokumentów klasztoru mogilskiego'', oprac. E. Janota, Kraków 1867, nr 16.</ref>. Wiadomo, że w XIV wieku wchodziły w skład kasztelanii obok Sławkowa osady [[Jaworzno]], [[Ciężkowice (Jaworzno)|Ciężkowice]], [[Jeleń (Jaworzno)|Jeleń]] i [[Strzemieszyce]]. W 1279 [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesław Wstydliwy]] nadał biskupom krakowskim wieś [[Bolesław (powiat olkuski)|Bolesław]], która włączona została w skład klucza. W 1390 biskup [[Jan Radlica]] nabył i włączył w obszar klucza wieś [[Porąbka (Sosnowiec)|Porąbka]]. W 1391, po otrzymaniu przez biskupa Radlicę w charakterze odszkodowania od księcia raciborskiego [[Jan II Żelazny|Janusza]] wsi [[Imielin]], [[Kosztowy]] i [[Chełm Śląski|Chełm]], weszły one w skład klucza sławkowskiego, stanowiąc odtąd polską enklawę na Śląsku (w połowie XV wieku zaliczane do klucza sławkowskiego<ref>''Studia historyczne'', Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział Kielce, Polska Akademia Nauk, Komisja Nauk Historycznych, z. 37, 1994, s. 411 [http://books.google.com/books?id=DAppAAAAMAAJ&q=%22w+po%C5%82owie+XV+w.+zosta%C5%82y+ponadto+zaliczone+do+klucza+s%C5%82awkow-skiego%22&dq=%22w+po%C5%82owie+XV+w.+zosta%C5%82y+ponadto+zaliczone+do+klucza+s%C5%82awkow-skiego%22&hl=de&cd=1].</ref>, weszły następnie na stałe w skład [[Klucz lipowiecki|klucza lipowieckiego]]). W XIV wieku mówi się o okręgu (''districtus'')<ref>''Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława'', t. I nr 88, 381, 382; t. II nr 369.</ref>, a od pierwszej połowy XV wieku o biskupim "starostwie" sławkowskim. Starostwo sławkowskie utrzymało się do 1790, kiedy dobra całego klucza zostały zsekularyzowane i przeszły na własność [[Skarb Państwa|skarbu państwa]]. Natomiast struktura organizacyjna samego klucza sławkowskiego istniała jeszcze przez kilka następnych lat, a jego dobra dzierżawione były przez skarb państwa osobom prywatnym do czasu ich rozcięcia granicą prusko-austriacką po [[III rozbiór Polski|trzecim rozbiorze Polski]]. W 1796 część wsi klucza sławkowskiego razem ze Sławkowem weszła w skład pruskiego [[Nowy Śląsk|Nowego Śląska]], natomiast wsie położone na wschodnim brzegu [[Biała Przemsza|Białej Przemszy]] w skład [[Austria|Austrii]], co przypieczętowało rozpad klucza. Z pozostałości klucza Prusacy utworzyli rządową ekonomię Sławków, wcieloną w [[Królestwo Kongresowe|Królestwie Polskim]] w 1816 w skład dóbr górniczych. Ekonomia ta zlikwidowana została w 1866.

W różnych okresach w skład klucza sławkowskiego wchodziły, w całości lub częściowo, następujące miejscowości: [[Błędów (Dąbrowa Górnicza)|Błędów]], [[Bolesław (powiat olkuski)|Bolesław]], [[Bukowno]], [[Byczyna (Jaworzno)|Byczyna]], [[Chełm Śląski|Chełm]], [[Ciężkowice (Jaworzno)|Ciężkowice]], [[Dąbrowa Narodowa (Jaworzno)|Dąbrowa Narodowa]], [[Długoszyn (dzielnica Jaworzna)|Długoszyn]], [[Gołonóg (Dąbrowa Górnicza)|Gołonóg]], [[Imielin]], [[Jaworzno]], [[Jeleń (Jaworzno)|Jeleń]], [[Kosztowy]], [[Krzykawa]], Kuźnica, [[Luszowice (powiat chrzanowski)|Luszowice]], [[Łosień (Dąbrowa Górnicza)|Łosień]], [[Okradzionów]], Porąbka (obejmująca obecne dzielnice [[Sosnowiec|Sosnowca]]: [[Porąbka (Sosnowiec)|Porąbka]], [[Maczki]], [[Ostrowy Górnicze]] i [[Kazimierz Górniczy]]), [[Sikorka (Dąbrowa Górnicza)|Sikorka]], [[Strzemieszyce Małe]], [[Strzemieszyce Wielkie]], [[Tucznawa|Tuczna Baba]], [[Ząbkowice]].

Klucz sławkowski zarządzany był przez starostę, który działał w imieniu biskupów krakowskich. Stanowił on najwyższą władzę w kluczu i instancję apelacyjną od wyroków sądu miejskiego.
W administracji starostę wspomagali liczni oficjaliści: podstarości, ekonomowie, pisarze prowentowi, administratorzy, rewizorzy karczm i leśni. Pod koniec XVIII wieku w kluczu działało 7 folwarków. Gospodarka rolna i hodowlana nie była jednak zbyt wydolna z uwagi na słabą jakość gleb.

W XVI wieku klucz sławkowski przeżył okres rozwoju górnictwa ołowiu. W latach 1550–1575 wydobyto na terenie klucza 7000 niecek rudy ołowianej. W okresie późniejszym rozwijało się również górnictwo [[galman]]u, którego w latach 1635–1651 spławiono z klucza sławkowskiego do [[Gdańsk]]a 1814 [[Beczka (jednostka miary)|beczek]] (1 beczka = 271,36 dm³)<ref>D. Molenda: ''Początek eksploatacji galmanu na ziemiach polskich (do połowy XVII w.)'', "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", nr 1, 1973.</ref>.
Około 80% gwarków stanowili mieszkańcy Sławkowa i innych miejscowości klucza. Sprawami górniczymi administrował [[żupnik]], a kwestie sporne rozstrzygał sąd żupniczy, w którego skład wchodziło oprócz żupnika również 5 ławników. Instancją nadzorczą nad urzędem żupniczym był starosta sławkowski, który uprawniony był również do wydawania frysztów, czyli licencji uprawniających do prowadzenia robót górniczych. Starosta rozpatrywał również apelacje od wyroków sądu żupniczego.

Ważnym elementem gospodarki klucza były przynoszące duże dochody [[propinacja|przywileje propinacyjne]] mieszczan sławkowskich. Na podstawie szeregu przywilejów biskupich mieszkańcy wsi klucza i osiedli tam karczmarze tylko w Sławkowie mogli zaopatrywać się w piwo i wódkę. Jeden z XVIII-wiecznych dokumentów ostrzega: {{CytatD|''gdyby kto doniesiony został, że trunki zbyteczne w cudzych domach klucza sławkowskiego pija, takowemu prowent dwa garce wody wstawić rozkaże, za które tak jak za wódkę zapłacić zobowiązany''}} Karczmarze klucza do końca epoki przedrozbiorowej mieli obowiązek zaopatrywać się w towar wyłącznie w Sławkowie, co obwarowane było groźbą kary cielesnej, przepadku gorzałki i utraty przywileju na karczmę.

{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
{{bibliografia start}}
# Johann Philipp von Carosi: ''Reisen durch verschiedene polnische Provinzen, mineralischen und andern Inhalts'', cz. II, Lipsk 1784.
# [[Feliks Kiryk]] (red.): ''Dzieje Sławkowa'', Kraków 2001.
# K. Kozłowski: ''Kopalnie klucza sławkowskiego'', Biblioteka Warszawska, t. 190, Warszawa 1889.
# H. Madurowicz-Urbańska: ''Gospodarstwo folwarczne w dobrach biskupstwa krakowskiego na pograniczu polsko-śląskim w XVII i XVIII wieku'', Zeszyty Naukowe UJ, nr 56, Prace Historyczne, z. 9, 1962, s. 41.
# D. Molenda: ''Początek eksploatacji galmanu na ziemiach polskich (do połowy XVII w.)'', "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", nr 1, 1973.
# ''Studia historyczne'', Polskie Towarzystwo Historyczne. Oddział Kielce, Polska Akademia Nauk, Komisja Nauk Historycznych, z. 37, 1994, s. 411.
# [[Stanisław Szczur]]: ''Kościół krakowski w tysiącleciu'', Znak 2000.
{{bibliografia stop}}