Piotr Bielecki o 16:16, 5 lis 2012

2012-11-05T16:16:06Z

← poprzednia wersja		Wersja z 16:16, 5 lis 2012
Linia 44:		Linia 44:
	==Bibliografia==		==Bibliografia==
	*{{Cytuj książkę \| nazwisko = Śmiałek\| imię = Małgorzata \|nazwisko2= \|imię2= \| tytuł = [[Sosnowieckie ABC (3)\|Sosnowieckie ABC, tom III]] \| data =[[2004]] \| wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] \| miejsce = \| isbn = 83-89199-11-4 \| strony = 46-49}}		*{{Cytuj książkę \| nazwisko = Śmiałek\| imię = Małgorzata \|nazwisko2= \|imię2= \| tytuł = [[Sosnowieckie ABC (3)\|Sosnowieckie ABC, tom III]] \| data =[[2004]] \| wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] \| miejsce = \| isbn = 83-89199-11-4 \| strony = 46-49}}


			[[Kategoria: Historia]]

Michał Kusiak o 13:31, 1 kwi 2012

2012-04-01T13:31:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 13:31, 1 kwi 2012
Linia 1:		Linia 1:
			[[Plik:Rady Delegatów Robotniczych.jpg\|thumb\|300px\|]]
	'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie [[1918]] r. rozpoczął się nowy etap dziejów [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]. Przez kilka lat toczyła się tu ostra wałka o władzę		'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie [[1918]] r. rozpoczął się nowy etap dziejów [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia Dąbrowskiego]]. Przez kilka lat toczyła się tu ostra wałka o władzę
	i oblicze społeczno-polityczne odrodzonego państwa polskiego. Masowo uczestniczyli w niej robotnicy kierowani przez dwie skrajne lewicowe partie - SDKiL i PPS-Lewicę (w połowie grudnia [[1918]] r. połączyły się, tworząc KPRP). Z inicjatywy tych partii na terenie [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia]] powstały Rady Delegatów Robotniczych będące zalążkiem proletariackiej władzy.		i oblicze społeczno-polityczne odrodzonego państwa polskiego. Masowo uczestniczyli w niej robotnicy kierowani przez dwie skrajne lewicowe partie - SDKiL i PPS-Lewicę (w połowie grudnia [[1918]] r. połączyły się, tworząc KPRP). Z inicjatywy tych partii na terenie [[Zagłębie Dąbrowskie\|Zagłębia]] powstały Rady Delegatów Robotniczych będące zalążkiem proletariackiej władzy.

Michał Kusiak: Utworzył nową stronę „'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie 1918 r. rozpoczął się nowy etap dziejów Zagłębia Dąbrowskiego. Przez kilka lat ...”

2012-04-01T12:30:05Z

Utworzył nową stronę „'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie 1918 r. rozpoczął się nowy etap dziejów Zagłębia Dąbrowskiego. Przez kilka lat ...”

Nowa strona

'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie [[1918]] r. rozpoczął się nowy etap dziejów [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia Dąbrowskiego]]. Przez kilka lat toczyła się tu ostra wałka o władzę
i oblicze społeczno-polityczne odrodzonego państwa polskiego. Masowo uczestniczyli w niej robotnicy kierowani przez dwie skrajne lewicowe partie - SDKiL i PPS-Lewicę (w połowie grudnia [[1918]] r. połączyły się, tworząc KPRP). Z inicjatywy tych partii na terenie [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębia]] powstały Rady Delegatów Robotniczych będące zalążkiem proletariackiej władzy.

Najwcześniej wydarzenia rozegrały się w [[Dąbrowa Górnicza|Dąbrowie Górniczej]] i okolicy, gdzie po załamaniu się okupacji austriackiej władzę objęły organy skompromitowanej Rady Regencyjnej. W tej sytuacji rzucone przez obie partie hasło tworzenia rad robotniczych trafiał na podatny grunt. W wyborach do rad, które odbyły się w [[Dąbrowa Górnicza|Dąbrowie]] [[6 listopada|6]] i [[7 listopada]], wzięła udział także PPS, choć partia ta była przeciwna walce rewolucyjnej i z niechęcią odnosiła się do koncepcji tworzenia rad.

[[8 listopada]], w czasie strajku powszechnego, ukonstytuowała się pod kierownictwem [[Henryk Bitner|Henryka Bitnera]] Rada Delegatów Robotniczych Okręgu Dąbrowskiego. W pierwszym posiedzeniu nie uczestniczyli delegaci PPS. Kierownictwo tej partii zdecydowało się natomiast współdziałać z piłsudczykowską Polską Organizacją Wojskową w dokonaniu zamachu na
władze podległe Radzie Regencyjnej. Utworzono Radę Komisarzy Ludowych z przewodniczącym OKR PPS Kazimierzem Kuczewskim na czele. Stała się ona organem wykonawczym Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, a później rządu Jędrzeja Moraczewskiego.

Dwa ośrodki władzy wykształciły się także [[Sosnowiec|Sosnowcu]], gdzie po rozbrojeniu żołnierzy niemieckich działalność podają prawicowy komisariat z przedstawicielem endecji - [[Stefan Falkowski|Stefanem Falkowskim]]. Z inicjatywą tworzenia rad wystąpiły tu także SDKPiL oraz PPS-Lewica. W wyborach do RDR Okręgu Sosnowieckiego ([[11 listopada|11]] i [[12 listopada]]) uczestniczyły tylko te partie. Jej pierwsze posiedzenie odbyło się [[13 listopada]]. Do Komitetu wykonawczego weszli m.in.: [[Józef Witwicki]] (przewodniczący), [[Franciszek Kwiecień]] (wiceprzewodniczący) i [[Gustaw Szolc]] (sekretarz).

W swej zasadniczej części program Rad, sformułowany na wzór radziecki, obejmował postulat walki o przejęcie przez robotników pełni władzy i objęcie kontroli nad całym życiem gospodarczym. Ponadto domagano się w nim natychmiastowego wprowadzenia 8-godzinnego dnia
pracy, podwyższenia i ustalenia minimum płac, podwojenia normy żywnościowej, zlikwidowania bezrobocia i in.

Obie Rady podporządkowały sobie zbrojne odziały Czerwonej Gwardii, które powstały przy wielu zakładach pracy i początkowo finansowane były ze środków miejskich. Broń robotnicy zdobyli na żołnierzach niemieckich. Pierwszym komisarzem okręgowym Gwardii w [[Sosnowiec|Sosnowcu]] był [[Leon Purman]].

Uchwały Rad próbowano realizować poprzez działające w zakładach pracy komitety kopalniane i fabryczne, które im podlegały. Najpełniejszą kontrolę sprawowały w kopalni „[[Hrabia Renard]]”. Delegaci do rad i komitetów opłacani byli przez przedsiębiorstwa.

Sytuacja w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu]] niepokoiła za równo władze centralne, jak i lokalne. Wzmocniono jednostki wojskowe na tym terenie. Jednocześnie usiłowano wpłynąć uspokajająco na nastroje drogą taktycznych ustępstw. Rząd [[Jędrzej Moraczewski|Jędrzeja Moraczewskiego]] wydal kilka korzystnych dla robotników dekretów (8-godzinny dzień pracy, ubezpieczenia chorobowe), a jego [[Zagłębie Dąbrowskie|zagłębiowski]] organ zatwierdził liczne rozporządzenia dotyczące podwyżek plac i zaopatrzenia robotników w żywność.

Obie [[Zagłębie Dąbrowskie|zagłębiowskie]] Rady współpracowały ze sobą. Na wspólnym
posiedzeniu w dniu [[16 grudnia]], mając poparcie większości robotników, proklamowały strajk powszechny, który rozpoczął się [[19 grudnia]]. Akcja prowadzona pod hasłami ekonomicznymi przekształciła się w walkę polityczną. Komuniści wiązali z nią nadzieje na poruszenie mas pracujących w całym kraju. Tak się jednak nie stało, głównie wskutek przeciwdziałania PPS. Izolowany strajk w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu]] poniósł klęskę. [[21 grudnia]] wojsko rozbroiło Czerwoną Gwardię. Z rąk żołnierzy zginął [[Władysław Dyląg]], członek KW RDR OS, a jego pogrzeb przekształcił się w wielką manifestację robotniczą. Strajk przerwano [[27 grudnia]].

W grudniu i styczniu odbywały się wybory do Rad w obu okręgach [[Dąbrowa Górnicza|dąbrowskim]] i [[Sosnowiec|sosnowieckim]]. Brały w nich udział obok KRPR także inne stronnictwa robotnicze. Zdecydowaną większość głosów otrzymali komuniści. W zjednoczonej RDR Zagłębia Dąbrowskiego znajdowało się 240 komunistów 131 Członków PPS, 20 delegatów Polskich Związków Zawodowych powiązanych z NZR, 5 Bundu, i 5 Poalej Syjon. [[22 stycznia]] [[1919]] r. ukonstytuował się Komitet Wykonawczy Rady. Jego Prezydium tworzyli: [[Henryk
Bitner]] (KPRP) - przewodniczący (w marcu zastąpił go [[Ludwik Schmidt]]). Tomasz Całuń (PPS) - wiceprzewodniczący, [[Franciszek Kwiecień]] (KPRP) - sekretarz. Mieczysław Jackobskind-Bandowski (PPS) - sekretarz, Wincenty Stachura (KPRP) - skarbnik. Komitet powołał nastpujące wydziały: aprowizacyjny, finansowy, statystyczny, ekonomiczny, kulturalno-oświatowy i zdrowia
publicznego.

Zjednoczoną Radę popierały wszystkie działające w [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu]] partie
robotnicze, lecz tylko komuniści byli konsekwentnymi rzecznikami działalności o charakterze rewolucyjnym. Dążąc do zdobycia władzy drogą rewolucyjną, a nie parlamentarną zbojkotowali wybory do Sejmu Ustawodawczego, które odbyły się [[26 stycznia]] [[1919]] r. Zwycięstwo w wyborach odniosły stronnictwa prawicowe. W [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] jednakże najwięcej, bo 35.708 głosów i 3 mandaty uzyskała PPS.

Po wyborach ożywiła się działalność RDR ZD. Proklamowany przez nią w dniu [[12 lutego]] strajk powszechny miał burzliwy przebieg. W wielu miastach doszli do potężnych robotniczych manifestacji żądano m.in. zaprzestania represji wobec robotników oraz wycofania oddziałów
wojskowych z zakładów przemysłowych.

Decydująca walka rozegrała się w marcu. Podczas narady przedstawicieli większych Rad zapadła decyzja o proklamowaniu dwudniowego strajku powszechnego ([[12 marca|12]] i [[13 marca]]) w całym kraju. PPS odmówiła mu poparcia, co spowodowało, iż znaczna część robotników nie wzięła
w nim udziału. W [[Zagłębie Dąbrowskie|Zagłębiu Dąbrowskim]] akcja ta nabrała dużego rozmachu. Miejscowi socjaliści wzięli w niej udział wbrew stanowisku władz centralnych.
Strajk miał charakter powszechny i połączony był z demonstracjami. Centralny wiec odbył się w [[Sosnowiec|Sosnowcu]]. Komuniści dążyli, czego nie akceptowała PPS, do przekształcenia strajku w akcję rewolucyjną o zasięgu ogólnokrajowym.

Przeciwko robotnikom skoncentrowano znaczne siły wojskowe. W wielu miejscowościach silą rozpędzano manifestantów zginęło kilka osób, a kilkanaście odniosło rany. Rozbrojono odziały pepeesowskiej Milicji Ludowej, ograniczono działalność partii komunistycznej. Wojsko opanowało siedzibę RDR ZD, mieszczącą się w [[Sosnowiec|Sosnowcu]] przy ul. S. Staszica. Represje oraz izolacja przyczyniły się do załamania strajku w dniu [[21 marca]].

Od [[1 kwietnia]] na całym obszarze byłego Królestwa wprowadzono stan wyjątkowy. Nastąpił spadek nastrojów rewolucyjnych, osłabła pozycja komunistów. Rosło natomiast znaczenie PPS, która po kongresie zjednoczeniowym partii socjalistycznych trzech zaborów (w kwietniu [[1919]] r.) sprawę niepodległości uznała za najważniejszą. Socjaliści wycofali się z Rady, władze państwowe ograniczyły kompetencje RDR ZD, a [[21 lipca]] ostatecznie ją zlikwidowały. Uczestniczących w posiedzeniu Rady delegatów komunistycznych w tym dniu aresztowano i na 3 miesiące osadzono w więzieniu w Piotrkowie.

Próba przejęcia władzy na wzór radziecki nic powiodła się. Walka robotników w pierwszej połowie [[1919]] r. wpłynęła jednak na ukształtowanie się demokratycznego, parlamentarnego oblicza odrodzonego państwa polskiego, które utrwaliła Konstytucja marcowa uchwalona w [[1921]] r.

==Bibliografia==
*{{Cytuj książkę | nazwisko = Śmiałek| imię = Małgorzata |nazwisko2= |imię2= | tytuł = [[Sosnowieckie ABC (3)|Sosnowieckie ABC, tom III]] | data =[[2004]] | wydawca = [[Muzeum w Sosnowcu]] | miejsce = | isbn = 83-89199-11-4 | strony = 46-49}}

Rady Delegatów Robotniczych - Historia wersji

Piotr Bielecki o 16:16, 5 lis 2012

Michał Kusiak o 13:31, 1 kwi 2012

Michał Kusiak: Utworzył nową stronę „'''Rady Delegatów Robotniczych''' - W listopadzie 1918 r. rozpoczął się nowy etap dziejów Zagłębia Dąbrowskiego. Przez kilka lat ...”